Zwanger van een gedicht

image

In Ingmar Heytzes nieuwe dichtbundel De man die ophield te bestaan is het lyrisch ik meer dan zwanger van een gedicht. Hij vult de bladzijden met het lief en leed van het zwanger zijn. De machteloosheid van de man en tegelijkertijd zoekt hij naar bevestiging. Hij heeft weldegelijk ook een bijdrage aan het prille gezinsgeluk.

De nieuwe dichtbundel van Ingmar Heytze laat ook duidelijk zien in welke fase van het leven hij beland is: die van het naderende vaderschap. Op overtuigende wijze volgt het lyrisch ik de verschillende fases die bij het krijgen van kinderen gepaard gaan. Van de eerste echo, het inrichten van de babykamer, de bije doos tot aan de geboorte.

Vertwijfeling en verwachting

Elke onderdeel van de zwangerschap vult het lyrisch ik met een nieuw gedicht. Hij weet hierbij heel mooi en treffend de vertwijfeling, onzekerheid en verwachting naar de nieuwe levensfase te verwoorden. Dat gaat van het timmeren van het ledikantje tot aan het meeleven bij de vele echo’s die gedurende de zwangerschap gemaakt worden.

Gelukkig weet Ingmar Heytze tussendoor ook gevoelige dichtsnaren te raken. Zoals het gedicht Smalfilmjaren waarin hij refereert naar de filmer zijn vader:

[…]. Mijn vader, eeuwig
buiten beeld, plakt ons leven aan elkaar.
Regie, montage. Lijm en schaar. (14)

Hij weet hier een mooi beeld op te roepen van zijn eigen jeugd waarbij zijn vader alles filmde en zelf buiten beeld bleef. De ratelende projector, de korte fragmenten en de stilte waarin de film speelt. Een herinnering van een kind uit de jaren ’70. Herinneringen die naadloos aansluiten op de liedjes van Spinvis. Deze zanger uit Nieuwegein zinspeelt op dezelfde soort beelden.

Monster

En dat kind krijgt nu zelf een kind. Je leest de vertwijfeling die je zelf als toekomstig vader ook voelt. Is het leven straks na de bevalling nog wel hetzelfde en misschien zit er wel een monster in haar buik zoals in het gedicht Nekplooi:

Je maakt een kind om te vergaan.
Ik was er zelfs soms liever niet geweest.
Maar dan, wie weet wie later naar
de sterren springt, de redeloze aarde
redt. Wie de nieuwe Breivik baart. (27)

Dichtregels die regelrecht naar regels uit een liedje van – geloof ik – Annie M.G. Schmidt verwijzen. Hierin zingt ze dat elke moeder hoopt een beroemd kind te baren. Misschien wordt hij wel professor, schrijver of president. Dat hij net zo goed een dief of moordenaar kan worden, vergeet ze liever. Daarvoor zet je geen kinderen op de wereld. Ingmar Heytze geeft er zijn eigen draai uit onze tijd aan door het monster Breivik aan te halen.

Zo deint Ingmar Heytze mee op de golven van zijn levensfase. Elke nieuwe fase krijgt een eigen dichterlijke dimensie. Dat levert nu mooie gedichten op die ik elke aankomend vader van harte zou aanbevelen. De bundel De man die ophield te bestaan geeft een mooi beeld van een even mooie tijd, die bij mij een gevoel van weemoed oproept van een tijd die geweest is. De tijd van de verwachting.

Ingmar Heytze: De man die ophield te bestaan. Gedichten. Amsterdam: Uitgeverij Podium, 2015. ISBN: 978 90 5759 698 8. Prijs: 16,50. 56 pagina’s.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn bijdrage over De man die ophield te bestaan van Ingmar Heytze. We lezen dit boek op vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nlLees de bijdragen van anderen in de reacties.

Werkziek

wpid-20150120_212333.jpg

Ooit gaf een collega mij het volgende advies toen ik klaagde over vermoeidheid: waarom meld je je niet een dagje ziek? Dan vertel je thuis niks en maak je er gelijk voor jezelf een dagje uit van.

Voor hem was het dubbele winst. En je was niet op je werk en thuis wisten ze van niks waardoor je daar ook geen verplichtingen had. Ik zag er niet zoveel in en vermoedde dat hij het zelf wel af en toe toepaste. Ik ben er te schijterig voor. Ik moet mij serieus ziek voelen, wil ik mij ziekmelden.

In Anne-Marieke Samsons roman De val van Jakob Duikelman redeneert de hoofdpersoon juist andersom: hij vertelt thuis en het werk niet dat hij eigenlijk heel ziek is. Allebei denken ze dat hij niets mankeert.

Voor de controlefoto’s was hij vorige week onder werktijd naar het ziekenhuis gegaan. Op zijn werk dachten ze dat hij thuis was, thuis dachten ze dat hij op zijn werk zat. Simpel zat. Jacob was trots op zijn eigen vindingrijkheid. Geef mij een situatie, dacht hij, en ik leef ermee. (30)

Bij het idee van mijn oude collega is het andersom: daar denkt thuis dat je op je werk bent en het werk dat je thuis bent. Het is een vreemde vorm van liegen: iets verzwijgen.

Je zegt niet dat je ziek bent en iedereen denkt dat je heel vreemd doet. Als Jakob zou zeggen dat hij ziek was, zou iedereen begrip voor hem hebben en hoeft hij zich niet in allerlei bochten en leugens te wringen.

Anne-Marieke Samson De val van Jakob Duikelman. Amsterdam, Antwerpen: Uitgeverij De Arbeiderspers, 2014. ISBN 987 90 295 8950 5. Prijs: € 19,95. 272 pagina’s.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is laatste mijn bijdrage over De val van Jakob Duikelman van Anne-Marieke Samson. We lezen dit boek op vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nlLees de bijdragen van anderen in de reacties.

Weekendkaartje (slot)

image

Het kindermuseum dat direct op het poppenhuis aansluit, heeft wat minder mijn interesse. Ik vind het teveel overkomen als een gesponsorde zaal door een energieleverancier. Misschien zit ik er helemaal naast, maar een groot deel van de audiovisuele apparatuur doet het niet. Doris geniet er wel van en loopt het programma helemaal door, voor zover de apparatuur het doet.

image

We zijn de tijd helemaal vergeten, maar voor mij is het moment aangebroken dat ik het welletjes vind. Mijn aandachtspanne is op en ik wil weer lekker naar huis. Doris sputtert nog wat tegen en wil de dure museumwinkel nog in. Ze speelt met speeldoosjes van een tientje of houdt een ander ding haar hand vast dat ik echt te gortig vind. We gaan maar snel naar huis, beslis ik.

image

Zo lopen we een kwartiertje later weer in een heuse stoet naar het station. De trein loopt binnen en we nemen plaats in een overvolle trein naast twee chagrijnig studenten. Ik had ze hun tassen en jassen laten opruimen om te kunnen zitten. Doris heeft haar boek al uit voor we langs Hoogeveen rijden.

image

Na de overstap in Zwolle vertel ik over het Observatorium en natuurlijk genieten we van de paardjes in de Oostvaardersplassen. Zo’n moment dat zo’n machtig hert je recht staat aan te kijken, vergeet je niet snel. Het is al een stuk minder licht dan op de heenreis, maar we zijn weer bijna thuis.

image

Op het station breekt dan een heel mooi moment aan. Ik geef mijn dagkaartje aan iemand anders. Zo kan hij er ook nog een hoop plezier aan beleven. Een man staat in de rij bij het kaartjesautomaat en ik vraag of hij een kaartje wil. ‘Wat moet je ervoor hebben?’ vraagt hij. Ik zeg dat hij het voor niks mag hebben. Hij is helemaal gelukkig, geeft mij een hand en bedankt me uitvoerig.

image

Zo heerlijk om iemand anders ook nog een leuke dag te bezorgen.

Het meisje van Yde

image

Van de eieren zoeken we snel de weg naar de archeologie. Ik hoop nu eindelijk de kano te zien waar ik al veel verhalen over gehoord heb. Net als het veenlijk dat twee veenarbeiders vonden meer dan een eeuw geleden.

Het is het meisje van Yde. Een indrukwekkende reconstructie is er van haar gemaakt. Het geeft dit meisje letterlijk een gezicht. Het verhaal dat erbij wordt verteld is even indrukwekkend.

image

De goddelijke kracht die de Germanen aan het moeras toekennen is begrijpelijk en weerzinwekkend tegelijk. Hetzelfde moeras heeft dit lichaam zo verschrikkelijk gaaf overgeleverd, compleet met haar het wollen touw waarmee ze gewurgd is. De uitdrukking op haar gezicht brengt haar wel heel dichtbij.

image

We zijn heel ver terug in de tijd, maar het voelt alsof dit gisteren gebeurde. De kracht die dit lichaam laat zien, helpt je de eeuwen te overbruggen en dit met evenveel walging te ondergaan als een misdaad die gisteren is gepleegd.

Het levensechte poppenhuis is in werkelijkheid een gereconstrueerde patriciërswoning uit de 18e eeuw. Het is heerlijk om even door het huis te lopen en alles is op een aantrekkelijke manier uitgestald. Het rariteitenkabinet trekt mijn aandacht. Wat een ontzettend leuke manier om deze periode tot leven te wekken.

image

Doris vindt het geweldig. Ondanks haar slechte gehoor beleeft ze ontzettend veel plezier hier. Ze verstaat weinig van wat er gezegd en verteld wordt, maar het beeld en de tastbare voorwerpen maken veel goed.

Morgen het slot: Weekendkaart (slot)

Bartje

image

In Assen ligt veel meer sneeuw, of het lijkt meer opgevroren sneeuw. We glibberen een kleine stoet van mensen in de richting van het centrum van Assen. De wegwijzers voor de fietsers wijzen in de goede richting.

Een bruggetje over. Bij Bartje maken we een selfie. Wie is Bartje? Ik probeer het uit te leggen en te vertellen over het verhaal van Anne de Vries. Compleet met de bruine bonen waar de jongen niet voor wilde bidden. Het Museumlaantje verraadt dat we in de goede richting lopen. Anders vertellen de wandelaars het wel die voor ons uit lopen.

image

Een imposante entree heeft het museum met een brede trap die Doris als eng bestempeld en dan een hele grote entreehal. We zoeken een wc en een kluisje. Zo zijn we helemaal geïnstalleerd voor het museumbezoek. Ik ben op zoek naar een plattegrond en we volgen de wegwijzers.

Het werk van de Russische meester Kazimir Malevich valt een beetje tegen. Het wil niet zo goed lukken om in de wereld van de figuratie te komen. Een paar schilderijen met lijnenspel willen mij wel bekoren. De menselijke figuren die gereduceerd zijn tot abstracties met hun mooie kleuren geven een helderheid zoals ik dat bij Mondriaan ook ken. Maar het wil niet echt vlotten om er goed in te komen. Misschien is het te heftig om daarmee te beginnen.

image

We zoeken de overkant op. Het is ook aan de andere kant van de weg. Het museum loopt hier onder de weg door. Daar komen we in de wereld van de kostbare eieren uit het Russische Tsarenrijk. Wat een schoonheid! Het begint al met het prachtige groene ei in de vitrine. Als we in de donkere zaal komen zien we de versierde eieren, soms een mooie gepolijste mineraal, een andere keer een heus kunstwerkje van zilver met binnenin een medaillon van de heilige Nicolaas.

image

Morgen het vervolg: Het meisje van Yde

 

Weekendkaartje

image

Het weekendkaartje van het Kruidvat ligt er nog en verloopt dit weekend. Doris is weer voldoende opgeknapt daarom overleg ik even met haar waar de reis naartoe gaat. Ze mag kiezen tussen De fundatie in Zwolle of het Drents Museum in Assen. Ik probeer een samenvatting van de collecties te geven. Ze kiest voor Assen.

oostvaardersplassen2

We stappen in de trein van half twaalf. Een rechtstreekse trein. Je stapt in Almere in en je komt anderhalf uur later in Assen uit. Het stukje langs de Oostvaardersplassen is favoriet. We turen naar buiten op spotten de herten, paardjes en runderen. Het ziet er dor en droog uit. Een uitgestrekte toendra waar de bomen als kale cocktailprikkers omhoog steken.

Er lijkt nog maar weinig leven in te zitten. Een man een bankje achter ons scheldt over het Nederlands natuurbeleid. ‘Dit is toch geen natuur’, roept hij in zijn onemanshow voor het hele treincompartiment. ‘Moet je zien. Wat stelt dit nou voor. Een kale vlakte is het. Niks meer.’

oostvaardersplassen

De show stopt pas als de trein Lelystad binnenrijdt. De monoloog van de man verdwijnt langzaam in de richting van het trappenhuis in de dubbeldekker. Een vrouw loopt er gedwee achteraan als een mak edelhert houdt ze de goede afstand op haar voorganger.

We rijden alweer. Op de akkers laat de sneeuw nog een dun laagje wit achter tegen de donkere landbouwaarde. De kaalheid van de Oostvaardersplassen zet door. Al doorkruist soms een weg het landschap. Of een kunstwerk zoals het Observatorium.

image

De trein dendert er voorbij alsof het allemaal niks voorstelt. Alleen bij de tunnel remt het treinstel af. De druk in je oren is altijd enorm. Dat komt – heb ik begrepen – doordat de tunnel eigenlijk te smal is waardoor je niet met hoge snelheden door de tunnel kunt rijden. Altijd klappen je oren dicht als je door die tunnel rijdt. Zo ook vandaag.

Doris laat zich niet storen. Ze heeft voor vertrek een boekje van Roald Dahl als bagage ingepakt en leest het nu met een snelheid waarmee een ander gewoon door een boek bladert. Ik ga verder met Paul Theroux’ Muskietenkust. Een roman waar ik vorige week aan begonnen ben en die leest als een trein.

image

We rijden Zwolle binnen, even wachten en dan door naar Assen. We eten de koude pannenkoeken van gisteren. Ze voelt zich ineens niet zo lekker. Ik herinner mij een treinrit – iets meer dan een jaar terug – waarbij Doris heel misselijk werd. Ik vrees weer het ergste. De trein naar Groningen rijdt namelijk in één keer door van Zwolle naar Assen. Een afstand van drie kwartier.

Het valt nu mee en we stappen in Assen eruit.

Morgen het vervolg: Bartje

De offers en De val van Jakob Duikelman

image

Bij het lezen van De val van Jakob Duikelman van Anne-Marieke Samson trek ik steeds een vergelijking met De offers van Kees van Beijnum. Speelt in het laatste boek een rechter onbewust naar zijn ondergang. In dit boek draait het om de aanklager.

Er ligt een lange periode tussen beide boeken. De tijd waarin het internationaal en oorlogsrecht zich ontwikkeld hebben. Lag er tussen het Tokio-tribunaal een lange leegte, in de jaren ’90 werden de oorlogsmisdadigers uit voormalig Joegoslavië en Rwanda.

Het internationaal recht heeft daarmee een heel andere positie gekregen ten opzichte van het Tokio-tribunaal waar de Nederlandse rechter Rem Brink recht spreekt. Het tribunaal kenmerkt zich door gekronkel en een sterke invloed vanuit de overwinnaar Amerika. Eerlijk oorlogsrecht moet aandacht besteden aan beide partijen.

Dat lijkt bij de tribunalen rond Joegoslavië en Rwanda veel meer aan de orde te zijn. In de roman van Anne-Marieke Samson speelt weer een andere vorm van internationaal recht een rol. Aanklager en hoofdpersoon Jakob Duikelman moet asielzoekers opsporen die zich in oorlogen hebben misdragen.

Deze vluchtelingen moeten overgeleverd worden aan de oorlogstribunalen wanneer ze oorlogsmisdaden hebben begaan. Vluchtelingen mogen geen misdadigers zijn. De vriend van zijn dochter Disi heeft oorlogsmisdaden begaan in Nigeria. Duikelman is specialist in dit Afrikaanse land. Zijn vorige vrouw kwam er zelfs vandaan.

Voor Duikelman is het een kwestie van routine om de vriend van zijn dochter te verhoren. Dat het op een jammerlijk verhoor uitloopt, past in de rest van het verhaal. Het bedriegelijke zit erin dat het aanvankelijk juist goed lijkt te lopen.

De rasmanipulator staat tegenover iemand die probeert te manipuleren, maar bij wie de wereld instort. Er ontstaat een duel, waarbij de uitkomst juist weer in lijn met de rest van de roman valt.

Anne-Marieke Samson De val van Jakob Duikelman. Amsterdam, Antwerpen: Uitgeverij De Arbeiderspers, 2014. ISBN 987 90 295 8950 5. Prijs: € 19,95. 272 pagina’s.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn bijdrage over De val van Jakob Duikelman van Anne-Marieke Samson en De offers van Kees van Beijnum. We lazen deze boeken bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nlLees de bijdragen van anderen in de reacties.

De herhaling

image

Het verhaal vanuit verschillende gezichtspunten opnieuw verteld. Dat gebeurt er in De val van Jakob Duikelman. Het debuut van Anne-Marieke Samson bezit veel elementen die overeenkomen met elkaar. Elk personage beziet het vanuit zijn eigen perspectief. Het is een keuze van de schrijfster, die verdacht veel op een trend lijkt.

Zo zie ik het bij Rebekka W.R. Bremmer in haar Evolutie van een huwelijk in extremere vorm terug. De perspectiefwisselingen binnen het verhaal en de herhaling zorgen voor een minder goed te volgen geschiedenis van het verhaal. Wanneer wat precies gebeurt, is niet altijd makkelijk te volgen.

De herhaling zorgt voor een vreemd soort spanningsopbouw. Je wilt weten hoe het verder loopt en accepteert dat terughalen in de tijd. Of het altijd even effectief is om de gebeurtenissen voortdurend te laten terugkomen, betwijfel ik. Soms helpt het juist om verderop in het verhaal de gebeurtenis kort aan te stippen, in plaats van de lezer weer terug te halen in de tijd.

Het lijkt verdacht veel op een modegril. De roman die zelf om de hete brij heendraait. Uit angst dat de lezer het boek terzijde legt, dient een extreme gebeurtenis of een onvermijdelijk einde. Dat het hele boek vervolgens hiervoor in dienst komt te staan en het verhaal beheerst, leidt de lezer af van mooie dingen die hierdoor wegvallen.

De thriller van Sigge Eklund kun je ook zo lezen: als een verhaal dat om dezelfde gebeurtenis draait. De extreme gebeurtenis is in mijn ogen leidend voor het verhaal. Zonder die gebeurtenis was het verhaal niks.

Zeker de verteller kan tijdens het verhaal andere dingen kwijt, over andere en diepere zaken. Daarmee haalt de verteller alleen zijn eigen verhaal onderuit. Ik vind het jammer. De gebeurtenis ‘an sich’ zou niet leidend hoeven te zijn voor het verhaal.

Of het een trend is, weet ik niet. Het valt mij op dat het in drie zo vlak na elkaar verschenen boeken gebeurt.

Anne-Marieke Samson De val van Jakob Duikelman. Amsterdam, Antwerpen: Uitgeverij De Arbeiderspers, 2014. ISBN 987 90 295 8950 5. Prijs: € 19,95. 272 pagina’s.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn bijdrage over De val van Jakob Duikelman van Anne-Marieke Samson. We lezen dit boek op vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nlLees de bijdragen van anderen in de reacties.

Schuldig en onschuldig

image

Hoe schuldig is de hoofdpersoon Jakob Duikelman eigenlijk? Het is de vraag die mij bekruipt bij het lezen van Anne-Marieke Samsons debuutroman De val van Jakob Duikelman. Duikelman is een leugenaar, maar liegt hij zijn hele wereld bij elkaar of werkt hij zich in de nesten omdat hij een paar dingen verzwijgt?

Voor mij is Jakob Duikelman een sympathiek personage die zich ongelooflijk in de nesten werkt. Maar in de kern is hij niet verkeerd. Nee dan de oorlogsmisdadiger BeeFree. Hij palmt eerst Duikelmans dochter Disi erin. Daarna zet hij zijn zinnen op de buitengewoon opsporingsambtenaar voor de afdeling Oorlogsmisdaden van het Openbaar Ministerie.

Het verhoor waaraan Jakob de Nigeriaan onderwerpt, lijkt in eerste instantie een eitje voor de gedreven ambtenaar. Maar de schijn bedriegt. Hier zit een bedreven rasmanipulator tegenover hem. Be Free hoeft geen tolk:

Jakob heeft dit vaker meegemaakt. Hij spreekt natuurlijk beroerd Nederlands en probeert het verhoor te saboteren door geen tolk te laten komen. Dat Planning daarin is getrapt vindt hij te stom voor woorden. Een beginnersfout. (193)

Maar zo stom is de Nigeriaan niet. Hij is een manipulator en laat zijn prooi mooi in de val lopen. Dat de buitengewoon opsporingsambtenaar het vervolgens extra moet bekopen doordat hij nog verder in de val stapt, is zijn eigen fout.

Maar is een fout maken ook schuldig zijn?

Anne-Marieke Samson De val van Jakob Duikelman. Amsterdam, Antwerpen: Uitgeverij De Arbeiderspers, 2014. ISBN 987 90 295 8950 5. Prijs: € 19,95. 272 pagina’s.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn bijdrage over De val van Jakob Duikelman van Anne-Marieke Samson. We lezen dit boek op vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nlLees de bijdragen van anderen in de reacties.

Lees mijn bespreking van De val van Jakob Duikelman op Litnet

De leugen

image

Het begint met een simpel leugentje. Zo vertelt Jakob Duikelman niet aan zijn vrouw Mai dat hij eigenlijk gecastreerd is. Hij weet het stelselmatig te verzwijgen in Anne-Marieke Samsons roman De val van Jakob Duikelman.

Zelfs als Mai naar de gynaecoloog gaan om te onderzoeken waarom ze niet zwanger wil worden. Jakob gaat niet mee en weet ermee weg te komen. Hij werkt met plezier mee aan de pogingen om zwanger te worden, maar moet niks hebben van de artsen:

Die willen toch alleen maar dat we meer moeten neuken. (60)

Is dit nog niet zo’n ernstig vergrijp, hij raakt dieper in de problemen als hij kanker blijkt te hebben. Hij creëert een pakket aan leugens om zich heen om maar niet te hoeven vertellen dat hij ernstig ziek is. Hij komt tot verschrikkelijke daden als de wereld die hij verborgen houdt, naar buiten dreigt te komen.

Daar begint het effectbejag. Ik zou denken dat de verteller juist in die psychologie van de kleine leugen zou duiken. Waarom zou je tegen je vrouw verzwijgen dat je gecastreerd bent? Waarom vertel je niemand dat je ziek bent? Waarom wikkel je jezelf in een pakket van leugens om die waarheid niet naar buiten te laten komen.

Dat experiment vind ik veel interessanter, maar helaas laat Anne-Marieke Samson dat achterwege. Zij kiest voor een verhaal dat zich verstopt achter extremiteiten. Het is een wereld in verval die niet meer te stoppen is. De verteller laat het gebeuren en geeft het zelfs een zetje in de voorspelbare richting.

Anne-Marieke Samson De val van Jakob Duikelman. Amsterdam, Antwerpen: Uitgeverij De Arbeiderspers, 2014. ISBN 987 90 295 8950 5. Prijs: € 19,95. 272 pagina’s.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn tweede bijdrage over De val van Jakob Duikelman van Anne-Marieke Samson. We lezen dit boek op vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nlLees de bijdragen van anderen in de reacties.

Lees ook mijn bespreking van De val van Jakob Duikelman voor Litnet