Gemiddeld

20141021_205644Het probleem van Almere ligt niet zozeer in de plaats maar in iets anders schrijft Stephan Sanders in Iets meer dan een seizoen. Almere is de stad van de gemiddelden, stelt hij. Nergens wordt zoveel op straat geënquêteerd als in Almere, constateert Stephan Sanders in zijn boek. Hier woont de gemiddelde Nederlander.

Je moet wel oppassen dat je ‘gemiddeld’ niet automatisch koppelt aan middelmaat. (88)

De hoeveelheid Almeerders dat onder ‘lagere middenklasse’ valt ligt hoog, stelt Stephan Sanders. De uitzonderingen daargelaten, de bekende comédienne met een flinke lap, flink huis. De bankiers, hoofdredacteurs, rechters en medisch specialisten:

Ze zijn er, of liever gezegd, ze wonen er, maar je ziet ze amper terug. (89)

Het brengt Sanders tot de kern van het probleem:

[H]et gros van de Almeerders heeft een keuze moeten maken: tussen Utrecht, Amsterdam en Almere, een parmantig, leuk, maar ook prijzig stadsappartement daar, of het huis met de extra kamers en de speelweide om de hoek voor de kinderen. Tussen grootsteeds of ruim met een tuin. Autoloos of met eigen garage. Wikken en wegen, en dan uiteindelijk kiezen voor wat het verstandigst is, het meest haalbaar. (90)

Een zuiver rationeel besluit om een gemiddeld leven te kunnen leiden. Niet veel mensen dromen van een leven in Almere en toch wonen er bijna 200.000 mensen. Vervolgens moet je het als Almeerder altijd weer afleggen tegen de publieke opinie die gehakt maakt van een leven in Almere. Alsof je je eigen doodsvonnis tekent bij het tekenen van het koopcontract van je nieuwe huis. Niemand benijdt je. Eerder krijg je de bons. Je woont in de lelijkste plek van Nederland!

Een oplossing heeft Stephan Sanders niet. Daar is hij natuurlijk ook niet voor betaald. Hij onthult wel iets van een antwoord: Almere is een stad van planologen. De stad is gepland en altijd is er iets dat verbeterd kan worden. Het is nooit af. Maar misschien moeten we gewoon tevreden zijn met de stad. Almere is Almere. Niets meer en niets minder. Wat anderen er ook van vinden. Jouw huis staat er, jouw plekje op deze aarde.

Stephan Sanders: Iets meer dan een seizoen Amsterdam: De Bezige Bij, 2013. ISBN 987 90 234 7741 9. Prijs: € 15,90. 128 pagina’s.

Dit is de tweede blog in een serie van drie blogs over het boekje Iets meer dan een seizoen van Stephan Sanders.

Culturele bovenlaag

20141021_205633Voor mij hoorde hij bij de culturele bovenlaag zoals hij het zelf beschrijft in zijn boek over Almere. Gastschrijver, ‘writer in residence’, Stephan Sanders verbleef in 2010 een paar maanden in Almere. Iets meer dan een seizoen zoals hij het zelf noemt. Het was precies de tijd dat Almere landelijk in de belangstelling lag vanwege de deelname van de PVV aan de gemeenteraadsverkiezingen.

Ook Stephan Sanders werd in die tijd gevolgd door de camera. Hij liep door Stedenwijk en lanceerde zijn theorie over de opkomst van deze partij. Hij legde het bij de Amsterdammer die zijn geluk in Almere verstoord ziet worden door de komst van buitenlanders. Ik weet niet of hij het bewust opmerkte, maar de argumentatie komt precies overeen met het onderzoek dat het ministerie van Binnenlandse Zaken in 1984 hield na de opkomst van de Centrumpartij in Almere.

De culturele bovenlaag die Stephan Sanders aan Twente doet denken, lijkt inderdaad het geval te zijn in Almere. Je behoort ertoe of je wordt compleet genegeerd. Ik merkte het aan den lijve toen ik eens een dichtersgenootschap in Almere benaderde. Ze reageerde terughoudend op mijn vraag voor een nadere kennismaking. Geen belangstelling. Ik heb het laten liggen, omdat ik niet zo nodig tot een groep hoef te horen. Zeker niet een groep die een bepaalde arrogantie aan de dag legt.

Het project van de gastschrijver, de ‘writer in residence’ sluit goed aan bij die gedachte. De culturele bovenlaag die elkaar ontmoet en begroet bij zelfgeorganiseerde evenementen. Ik zag het terug in het item dat EenVandaag destijds maakte over Stephan Sanders. Hij liep de notabelen van Almere de hele dag achterna.

Het boek dat hij vorig jaar schreef over zijn gastschrijverschap in Almere, ontstijgt echter de afhankelijkheid van de culturele elite. Ik kan mij goed voorstellen dat de PVV er niks van moet hebben en het als elitair zal verslijten.

Stephan Sanders bedenkt dat zelf ook in zijn boek. Hij vraagt zich af hoe blij de PVV zal zijn met ‘een ingehuurde schrijver in de stad’. Zeker als hij bij de opening de dame met de hapjes rondleidt in zijn nieuwe woonomgeving. De vrouw bekijkt het met een ‘mix van bewondering en afgunst':

Ineens voelde ik mij ‘linkse elite’ – nooit eerder gehad.
De man uit Amsterdam die een kant-en-klare flast betrekt. Betaald en wel.
En een mooie flat – ook dat nog. (31/2)

Het boek Iets meer dan een seizoen verrast mij. Op een mooie manier verweeft Stephan Sanders het leven van zijn overleden vriend Anil Ramdas met zijn verblijf in Almere. Hij doet dit op een bewonderenswaardige, bijna verterende manier.

Stephan Sanders: Iets meer dan een seizoen Amsterdam: De Bezige Bij, 2013. ISBN 987 90 234 7741 9. Prijs: € 15,90. 128 pagina’s.

Dit is de eerste van drie blogjes over dit boekje.

p.m.s. – #WoT

20141021_202326
p.m.s. (med) premenstrueel syndroom., ongeveer 14 dagen voor de menstruatie ontstaande prikkelbaarheid, vermoeidheid, gezwollen, pijnlijke borsten etc.

Ik heb het niet zo op chicklit. Shoppen, eten en geneuzel over mannen. Ik was heel bang dat ik bij het lezen van Lena Dunhams Not that kind of Girl, Levenslessen om (vooral) niet op te volgen op dit soort onderwerpen zou stuiten.

Maar niks van dat alles. Het is geen chicklit zoals ik vreesde, het is een heel leuk boek om te lezen. De absurde humor en vertelwijze zijn wel heel Amerikaans. Ik zie het een Nederlandse schrijfster niet snel doen, maar het boek is origineel, geestig en heel vrouwelijk.

De vertelster heeft het in het hoofdstuk ‘Wie heeft er aan mijn baarmoeder gezeten?’ over het maandelijkse ongemakje van vrouwen. Ze vindt menstrueren het enige aspect van vrouwelijkheid waar zet niet blij mee is. Voor de rest is ze trots en blij dat ze een vrouw is. Maar die ongesteldheid, moet dat nou?

In het begin vond ik het nog op een morbide manier fascinerend, als een auto-ongeluk dat elke drie weken in mijn broekje plaatsvond. Ik was blij dat ik tot de exclusieve club was toegelaten, eindelijk de tamponautomaat kon bezien met de kennis van de ingewijde. Maar al snel werd het even vervelend als een melodramatische vriendin of de repetities van een toneelstuk. De voorspelbaarheid heeft iets ontzettend ontmoedigends: we willen chocola. We zijn boos. Onze buik zwelt op als bladerdeeggebak. Al vroeg nam ik me heilig voor de menstruatie nooit te zullen gebruiken als vehikel voor grappen of als narratieve middel. (142)

Als man begrijp ik niks van ongesteldheid. Waarom dat humeurige gedoe en wat is het precies voor een pijn. Ik kan mij er niks bij voorstellen. Dat het een invloed heeft op je dagelijks functioneren, zie ik wel. Er worden niet voor niks grappen over gemaakt.

Helemaal eerlijk vind ik dat niet. Waarom mag een vrouw het niet zeggen dat ze zich even wat minder voelt? Van mij mag het wel. Als je je niet lekker voelt, mag je best wel even wat knorriger reageren. Dus waarom je van Lena Dunham niet meer mag zeggen dan: Ik heb buikpijn…

Wat vind jij van dit onderwerp? Eigenlijk zeggen vrouwen het nooit dat ze wat humeuriger zijn omdat ze ongesteld zijn. Ze zeggen hooguit ‘Ik heb buikpijn’. Soms lijkt het wel of vrouwen zich ervoor schamen. Of het niet mag. Terwijl bij mannen ook hormonen door het lijf gieren en dat testosteron als typisch mannelijk gezien wordt.

Ik ben ontzettend benieuwd naar ieders ervaringen met dit onderwerp…

Lena Durham: Not That Kind of Girl, Levenslessen om (vooral niet) op te volgen. Oorspronkelijke titel: Not That Kind of Girl – A Young Women Tells You What She’s “Learned”. Vertaald door Maaike Bijnsdorp en Lucie Schaap. Amsterdam: Meulenhoff, 2014. ISBN 987 90 290 9041 4. Prijs: € 19,95. 304 pagina’s.

#WoT

Bij de #WoT schrijven bloggers over een woord (of een foto zoals vandaag). Elke donderdag verschijnt een nieuw woord waarover je kunt bloggen. Deelname is geheel vrijblijvend. Plaats een reactie onder dit bericht waarin je het linkje plaatst naar je blog.

De #WoT is opgezet door @metkcom en daarna door @pixelprinces overgenomen. Vanaf september 2014 hou ik het stokje in mijn hand. Schrijf vandaag mee over de afkorting ‘p.m.s.’.

Finsterwolde – Finnerwold

finsterwoldeMaandagavond werd ik gegrepen door een documentaire van de NCRV over het Groningse dorpje Finsterwolde. Behalve dat het een prachtig Freytag-orgel heeft, ken ik het plaatsje niet. Het ligt vlakbij Beerta en het ligt in Oost-Groningen. Drs P. bezingt deze streek in een lied met als refrein ‘Ja, dat gaat met strokarton’.

De documentaire met als naam ‘Een brief van de burgemeester’ vertelde over de Middenweg in Finsterwolde. In de brief van burgemeester aan de bewoners van die straat staat dat de burgervader Pieter Smit zich zorgen maakt. Er zouden mensen zijn die niet meer zo gelukkig zijn in de straat.

Daarna volgt het verhaal van een bemiddelaar (onafhankelijk coördinator) die een EigenKracht-conferentie voorbereidt met de bewoners van de straat. Het blijkt dat de problemen zich concentreren op nummer 11 en nummer 8. In het eerste huis wonen mensen die zich helemaal aan de buurt proberen te onttrekken. Ze hebben hun huis omhangen met camera’s. De bewoonster van nummer 8 vereenzaamt. Daar maken de buren zich het meeste zorgen om. In de etagewoningen aan het eind van de straat wonen mensen met problemen. Het zorgt ervoor dat de buur niet als veilig en prettig wordt ervaren.

Het is een merkwaardig moment als de coördinator aan het eind van een bewogen avond zegt ‘mijn opdracht zit erop’ en dan vertrekt. Hij laat de bewoners een beetje aan hun lot over. Maar ze pakken het goed op, ruimen de straat op en proberen er iets van te maken.

De woningbouwvereniging die zich aanvankelijk niet met het project bemoeit, krijgt ook een belangrijke rol. Ze weten uiteindelijk toch hun problemen op te lossen. Al kun je je afvragen of de brief van de burgemeester niet eerder een probleem maakte dan een probleem oploste.

De muziek bij de documentaire trok mijn aandacht. Het is een lied van componist en liedjesschrijver Arnold Veeman. Veeman is een Groningse Surinaamse streekstaalzanger en componist met een prachtige, diepe stem. Hij zingt in mooi Gronings over het dorp Finsterwolde, Finnerwold. De begeleiding op piano en fluitend tussen de regels, maken het tot een echte belevenis.

Ik vroeg direct na de uitzending via twitter aan Arnold Veeman of hij het liedje ook ergens online beschikbaar had. Zo plaatste hij het een halfuurtje later op Soundcloud. Het is zeker de moeite van het beluisteren waard. Al kun je niet om het uitgestrekte landschap van Oost-Groningen heen.

Beluister het liedje via Soundcloud
Bekijk de documentaire De brief van de burgemeester

Naar de Romeinen

20141014_141759Van de Middeleeuwen stappen we in de Romeinse tijd. Doris maakt een koperen speld. Met een hamertje tikt ze driftig op een aambeeld. Terwijl ze bezig is kijken wij in het badhuis. Het is een enorm gebouw, met verschillende zalen en verschillende baden. Het is allemaal erg groot en pompeus. Het maakt een overweldigende indruk, maar mist de slag naar het verleden.

Datzelfde gevoel heb ik ook bij de andere dingen rond de Romeinse tijd. Ik mis de knusheid en het huiselijk dat we in de prehistorie wel hadden. Ook in de Middeleeuwen was dit persoonlijke veel sterker. Hier lijkt het te draaien om de grootheid van alles.

gladiatorengevecht_archeon

We bezoeken ook een gladiatorengevecht. We zien alle archeotolken meedoen bij een spectaculair gevecht. Met humor en bravoure vertellen de medewerkers over deze gevechten om af te sluiten met een levensecht nagespeeld gevecht tussen een ervaren gladiator en een vrijwel kansloze vechtersbaas. Het publiek wordt mooi opgezweept en kiest partij voor de zwakkere. En met succes, zo blijkt.

20141014_115649

Daarna kruipen we nog even terug in de prehistorie. We lopen nog even langs de hutten uit vervlogen tijden. Het is een tijd die helemaal begint te leven. Zeker ook de hutten van de jagers en verzamelaars die meer dan 10.000 jaar geleden door Nederland trokken.

De boten die ze maakten en de eenvoudige maar zeer doeltreffende hutten. We luisteren aandachtig naar de archeotolk. De mensenmassa die we eerder vandaag hier zagen, is verdwenen. De medewerker probeert een speer te maken en vertelt over de jagers en verzamelaars.

20141014_115632

We slenteren nog even door het verleden. We weten dat het een reconstructie is, maar het is zo levendig dat je even helemaal leeft in het verleden, de tijd van de prehistorie. Daarom is vooral dit gedeelte van het park erg indrukwekkend.

Bekijk ook de video van Doris in de prehistorie

Kaarsje van bijenwas

20141014_131051Door de omstandigheden van het programma gedwongen moesten we eerst naar de Middeleeuwen om mee te doen aan wat activiteiten voor Doris. Ze mocht een kaars maken van bijenwas en ze maakte zelf een vilten armbandje. We bezochten gelijk even de chirurgijn, barbier en die boeiend vertelde over geneeskunde in de Middeleeuwen.

Deze tijd staat veel dichter bij ons. Met een beetje moeite kun je in een oude stad deze gebouwen deels herkennen. Ook lopen de medewerkers in kleren rond die zo uit een schilderij van Brueghel zijn gestapt. De hoofdbedekking met kapjes en de lange, wijde gewaden komen zo uit een schilderij van de meester. De huizen vertonen ook veel gelijkenis met deze schilderijen.

20141014_125722

Dat is in de huizen die wat verderop staan wat moeilijker te zien. Hier is meer houtwerk. De huizen die geïnspireerd zijn op huizen uit Dorestad zijn veel eenvoudiger. De drukte en het vuur maken ze ook benauwder van binnen. Wel is het mooi om de slaapplaatsen en de verschillende vertrekken voor het vee te zien. De afscheiding tussen alle ruimtes is minimaal.

Katapult door de tijd

broodje-bakkenVan het klooster schieten we met een katapult door tijd en gaan naar de steentijd. Een lange boerderij staat iets achter het klooster. Bij de ingang zitten een paar medewerkers.

Ze dragen kleding uit die tijd en delen deeg uit waarmee de kinderen brood kunnen bakken. De medewerkers noemen zich archeotolken. Zij vertellen over de periode die ze vertegenwoordigen.

20141014_153553

Ik kijk binnen in de donkere boerderij. Het is een grote ruimte. De boerderij is erg lang en biedt ruimte aan heel veel mensen. Volgens de gids is deze lineaire bandkeramiek boerderij gebaseerd op een boerderij gevonden bij Geleen uit ca. 5300 voor Christus.

Dat is een hele tijd geleden. De boerderij is aardedonker van binnen, een vuurtje smeult. Een archeotolk blaast en het vuur laait op.

20141014_153621

De mensen leefden veel buiten en het verblijf in huis zal alleen zijn geweest als ze ertoe gedwongen werden door barre weersomstandigheden of andere situaties. Het verbaast mij dat met zo weinig licht zoveel gedaan werd. We leven nu in een wereld waar overal licht is. De angst voor het duister heeft gewonnen van het donker dat dingen verborgen houdt en geheimen verbergt.

De tocht naar de Hunebed en de bijbehorende Trechterbekerboerderij is geweldig. We stappen een paar duizend jaar over van de ene boerderij naar de andere, maar wat een beleving. Ook hier een archeotolk die alles wat ze nodig heeft om haar heupen draagt. Ze loopt op blote voeten en port het vuur aan. Onderwijl vlecht ze een mand.

20141014_120209

Bij de bronsgieterij mag Doris meeblazen met een primitieve balg om het vuur tot boven de 1000 graden te krijgen naar de temperatuur om brons te smelten. De archeotolk legt uit hoe het brons gesmolten werd. Ze vertelt hoe de mallen in kuilen in de grond werden ingegraven om het brons op te gieten. Een tijd komt tot leven bij het zien van dit alles.

Een hut verder komen we al bij het begin van de jaartelling, de tijd waarin de Germanen in Nederland leefden. De archeotolk legt uit hoe ze met hulp van een ijzer weer tot veel meer in staat waren dan de mensen in de bronstijd.

20141014_113257

Hij helpt mee je voor te stellen hoe de Romeinse legermacht indruk zal hebben gemaakt op de boeren. Een Romeinse soldaat droeg nog meer ijzer dan een koning. Een heel legioen dat voor hen verscheen, moet werkelijk intimiderend zijn geweest. Wie stuurt er zoveel koningen op ze af?

De prehistorie is een mooie tijd om bij stil te staan.

Wordt vervolgd

20141014_120545

Archeon – een reconstructie

20141014_123716Een reis naar vervlogen tijden. Een gereconstrueerde reis, dat wel. Het is altijd lastig om in de prehistorie te duiken. Er zijn namelijk geen schriftelijke documenten uit die tijd. Archeologen maken bij hun opgravingen altijd een reconstructie. Het Archeon laat die reconstructies zien. Samen met gebouwen waar vaak wat meer documentatie van is: de Romeinse tijd en de Middeleeuwen.

Inge wil al naar het archeologisch themapark sinds het geopend is in 1994 en Doris is gek op geschiedenis. Ik was een beetje huiverig. Ik zie nog de kale vlakte met de paar nep-historische gebouwen vanuit de trein als ik van Leiden naar Utrecht reed. Kan een reconstructie wel het verleden oproepen?

20141014_115913

Het zijn de laatste dagen van het jaar dat het park nog open is in deze herfstvakantie. Het is ook niet echt weer om naar een park in de open lucht te gaan, maar we wagen het toch. De regen onderweg moedigt niet echt aan. We worden ook nog eens helemaal om Alphen aan de Rijn geleid door de routebeschrijving van de website, maar we weten er te komen.

Bij de ingang valt de regen met bakken uit de hemel. Een groep pubers verspert de toegang tot de kassa. Ze staan overal, terwijl wij al betaalde kaartjes hebben. Maar we weten door de massa heen te komen en in het entreegebouw binnen te dringen. Naast de parkeerkaart kopen we ook een vermaakkaart voor Doris. Ze kan nu aan een paar activiteiten onderweg meedoen.

20141014_120222

Dan vluchten we door de regen naar het klooster. Daar is het toilet. Dat in het aangrenzende gebouw met archeologische vondsten uit Zuid-Holland ook wc’s zijn is de kassadame waarschijnlijk vergeten. We hollen door de tijd van jagers en verzamelaars heen en scheren langs de steentijd, op weg naar het Middeleeuwse klooster.

Bij het klooster raak ik in gesprek met een vrijwilliger. Hij is helaas niet in monnikenpij, de regen en het werk in de kloostertuin weerhouden hem de kleren uit het verleden aan te trekken. Hij vertelt mij over het zanggroepje waarvan hij deel uitmaakt. Ze zingen Gregoriaans. Hij laat mij een gezang zien waaruit het do-re-mi is ontstaan.

Lees verder: Katapult door de tijd

Smullen van zinnen

20141013_214230Ik geniet van de zinnen in Sanne van Hassels Hier blijf ik. Kort en krachtig. Ze geven de verhalen de melancholische ondertoon. Het is vaak een zin die de kracht geeft aan het verhaal. Zoals de jongen die zo van pony’s hield, maar de weilanden waar ze stonden zijn verdwenen. De pony die hij elke dag een knuffel gaf en z’n wang tegen de warme hals legt. Dan volgt de zin:

Toen hij ging studeren, had hij haar geen gedag gezegd. (42)

Mij grijpt zo’n zin bij de kladden en geeft alle richting aan het verhaal. De verhalen van Sanneke van Hasselt verrassen zo voortdurend. Net als in het laatste verhaal, waarin Geertje naar een plek gaat waar je onbelemmerd onder de vrije hemel kan staan. Het ligt langs de metrolijn.

Ze bestelt de taxi van Vervoer op Maat. Zonder dat iemand het weet, staat ze daar.

Niemand wist dat ze hier was, de kinderen zouden wát kwaad worden als ze hoorden dat ze ertussenuit was geknepen. Hoog in de lucht zweefde een luchtballon. Even was het of hij recht boven haar bleef hangen. Ze onderdrukte de neiging om te zwaaien. (186)

Hier vermengt het verhaal zich op een prachtige manier met de foto. De combinatie van de leegte, het metroviaduct op de achtergrond en de vrouw die daar staat. Het geeft het verhaal extra lucht.

Het is misschien een andere manier van verhalen vertellen. Vaak grenst het ook aan een korte schets of een column. Sanneke van Hassel vertelt het verhaal van de stad in haar verhalenbundel. De foto’s dragen de onderwerpen aan en ze weet het beeld op een mooie manier te combineren met het verhaal dat ze vertelt. Zo ontstaat een boek dat ontzettend mooi en leuk is om te lezen.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn tweede bijdrage over Sanneke van Hassels verhalenbundel Hier blijf ik. We lezen dit boek vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Lees ook mijn bespreking van Hier blijf ik op Litnet

Sanneke van Hasselt: Hier blijf ik. Amsterdam/Rotterdam: De Bezige Bij & De Kracht van Rotterdam, 2014. ISBN 987 90 234 8775 3. Prijs: € 19,90. 192 pagina’s.

Verboden toegang – #WoT

20141015_163259Sanneke van Hassel schrijft in haar nieuwste boek Hier blijf ik een schets bij een foto. Geïnspireerd door haar mooie schetsen wil ik ook proberen of een foto genoeg inspiratie biedt voor een blog.

Daarom plaats ik vandaag een foto die ik gisteren maakte bij een fietstochtje in de buurt. Ik zal er verder niet teveel over verklappen. Het zou je inspiratie alleen maar kunnen dwarszitten.

Wat is jouw verhaal bij deze foto? Waar moet jij aan denken en wat zou jij graag anders zien op deze foto. Laat je inspireren en schrijf wat er in je opkomt…

#WoT

Bij de #WoT schrijven bloggers over een woord (of een foto zoals vandaag). Elke donderdag verschijnt een nieuw woord waarover je kunt bloggen. Deelname is geheel vrijblijvend. Plaats een reactie onder dit bericht waarin je het linkje plaatst naar je blog.

De #WoT is opgezet door @metkcom en daarna door @webpixelqueen overgenomen. Vanaf september 2014 hou ik het stokje in mijn hand. Schrijf vandaag mee over de foto bij deze blog.