Safari

20140831_184240In Dark Star Safari verzet Paul Theroux zich tegen de reizigers Afrika aandoen voor een safari langs de wilde dieren. De bestemming die schrijvers als Hemingway (aan wie Paul Theroux een bloedhekel heeft) of Kaki Gallman aan Afrika gaven. Die boeken werken alleen maar op de lachspieren, vindt Paul Theroux. Ze geven een totaal verkeerd beeld van Afrika.

Zelfs toen ik in Afrika woonde en werkte, beschouwde ik safarigasten als fantasten die naar de tamste delen van de bush trokken in busjes met zebrastrepen, met picknickmanden vol chic eten. (206)

De safarigasten tonen verder geen enkele belangstelling voor Afrika. Voor hen bestaat het continent enkel uit de grote vijf: buffel, leeuw, luipaard, neushoorn en olifant.

Toch vindt Paul Theroux dat hij het mee moet maken. Daarom verblijft hij een week lang bij een groot wildreservaat in Zuid-Afrika om het wild te zien en de safarigasten van dichtbij mee te maken.

Aan het eind van zijn verblijf kan hij niet anders concluderen dat het heerlijk was. Het was er veilig en harmonieus, zonder conflicten en hongersnood. Bovendien was er vrijwel geen Afrikaan. Het was dus nauwelijks Afrika.

De safari die Paul Theroux maakt is anders. Bij hem is alles Afrika. Het hele boek is vervuld van Afrika. Alleen de wilde dieren komen even langs. Ze krijgen een rol zoals het hoort: aan de periferie van het verhaal.

Paul Theroux: Dark Star Safari, Een reis van Caïro naar Kaapstad. Oorspronkelijke titel: Dark Star Safari. Vertaald door Tinke Davids. Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij Atlas, 2003. ISBN: 90 450 1056 9.

Dark Star Safari

20140831_184225Het laatste dikke reisboek van Paul Theroux dat nog op mijn leeslijst stond: Dark Star Safari, Een reis van Caïro naar Kaapstad. Het is de grote Afrikareis van Paul Theroux.

Tien jaar later probeerde hij het nog eens, andersom en via de andere kant: vanuit Kaapstad naar het Noorden via de Westelijke route. Deze tocht breekt hij af, voor het eerst. Het boek verscheen vorig jaar in Nederland en ik las het meteen.

Nu was het tijd mij te wagen aan de eerdere Afrikareis. In 2001 maakt Paul Theroux de reis door Afrika. Hij komt aan in februari en vertrekt aan het eind van het jaar uit Zuid-Afrika, kort na de begrafenis van Reinhold Cassirer, de echtgenoot van de schrijfster Nadine Gordimer.

Het is een zware reis dwars door Afrika. Paul Theroux legt een gedeelte per trein af, maar het grootste gedeelte van de reis, legt hij af in bussen. Als hij bij Nadine Gordimer op bezoek is, zegt ze niet voor niks steeds dat hij per bus gekomen is vanuit Caïro. Een prestatie die weinig mensen hem kunnen navertellen.

Onderweg neemt Paul Theroux de situatie in ogenschouw. Het stemt hem somber. Hij ziet eerder een verslechtering dan een verbetering met de tijd dat hij in Afrika werkte.

Wel geniet hij van de ontmoetingen met de mensen en de verhalen die hij hoort. Ook bezoekt hij de plekken van zijn herinnering aan Afrika, de tijd dat hij docent was. Hij ziet dat sommige van zijn leerlingen goed zijn terechtgekomen.

Ik kon moeilijk in het boek komen. Paul Theroux kon niet zo goed richting geven aan het verhaal. Er zat veel minder sterk een leidmotief in dan in andere reisboeken. Pas verderop komt het verhaal los. De trein en bus vervullen een veel minder belangrijke rol in het boek.

Ze vervoeren hem van a naar b. In tegenstelling tot de treinboeken doet hij de verhalen niet op in de trein, maar komt ze tegen op de stations of in de steden die hij aandoet. Deze manier van reizen kom je al tegen bij zijn Chinareis of als hij langs de kust van het Verenigd Koninkrijk loopt. De reis in de bus is een heuse belevenis, maar hij doet er niet de verhalen op die hij bij zijn eerdere treinreizen meemaakte.

Daarmee is Dark Star Safari, de ultieme safari door Afrika.

Paul Theroux: Dark Star Safari, Een reis van Caïro naar Kaapstad. Oorspronkelijke titel: Dark Star Safari. Vertaald door Tinke Davids. Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij Atlas, 2003. ISBN: 90 450 1056 9.

Valse Tulpenboom

20140831_163745De Tulpenboom wordt vaak verward met de Magnolia, een boom die bijna rond dezelfde tijd van het jaar in bloei staat. De roze bloemen van de Magnolia zijn indrukwekkender dan de gelige bloemen van de Tulpenboom.

De Magnolia als geheel vind ik minder indrukwekkend dan de Tulpenboom. Dat komt voornamelijk door de bladeren die bij de Tulpenboom heel mooi zijn en bijna een volmaakte vorm bezitten.

Ook op het landgoed van Kasteel het Nijenhuis stond een Magnoliaboom. Heel terecht stond op het bordje bij de boom dat het een ‘valse Tulpenboom’ is. De volksmond heeft het namelijk echt bij het verkeerde eind deze boom Tulpenboom te noemen.

Wat mij bij deze Magnolia opviel waren de zachte bladeren. Ze voelen heel zacht, bijna fluweelachtig aan. Als je eens langs een Magnolia loopt, is het zeker de moeite waard met je vingertoppen over de bladeren te glijden.

Tulpenboom

20140824_143431Ik herkende de Tulpenboom meteen in de tuin van kasteel het Nijenhuis. Hij stond vlak achter het kunstwerk van de opgestapelde rode meubels, naast de Ginkgo. Ik ging eens op onderzoek uit. Van een afstand is de boom snel te verwarren met een esdoorn.

De grote boom die er staat, is in 1990 gepland, vertelt het bordje bij de boom. De Ginkgo is een paar jaar eerder gepland in 1984, maar is de helft kleiner dan de Tulpenboom. Zo zie je goed het verschil tussen een snelle groeier een langzame groeier.

20140824_142946Ik genoot van de boom waar de vruchten al aanhingen. Ze vormden niet meer zo’n contrast met de bladeren als dat de bloemen doen. Daarvoor waren we net iets te laat. Aan het begin van augustus staat de Tulpenboom altijd prachtig in bloei.

De grote verrassing is een andere Tulpenboom die op het landgoed van Kasteel het Nijenhuis staat. Deze is meer dan honderd jaar eerder gepland volgens het bordje: rond 1870. Het is een immense Tulpenboom. Zo groots is zelfs de Tulpenboom in de Hortus van Leiden niet.

20140824_143559In elk geval is de Tulpenboom van Leiden niet zo imposant als de boom die in Heino staat. Dat is nog niet alles, want de boom bij Kasteel het Nijenhuis heeft een aftakking die de grond ingaat, daar wortelt en dan de grond uitschiet omhoog en weer verder aftakt. Hierdoor ontstaat een indrukwekkend spel van vertakkingen en vergroeiingen.

Doris en ik hebben tussen de bladeren van de Tulpenboom gestaan voor een paar mooie foto’s. De bladeren zijn nog mooi en intens groen. Het leverde prachtige plaatjes op en het bevestigt weer hoe mooi de Tulpenboom is. Niet voor niks, de lieveling van Jan Wolkers.

20140824_143337

Voermans inspiratie

20140824_164234Geïnspireerd door de schilderijen in Kasteel het Nijenhuis, reden we naar Hattem om te zien waar Jan Voerman de inspiratie vandaan haalde. De schilderijen in het Voermanmuseum geven een heel goed beeld van het werk van beide Voermannen. Er hangen niet zoveel schilderijen van Jan Voerman senior.

Het grootste deel van zijn schilderijen is bij Museum De Fundatie ondergebracht. Desondanks geven de schilderijen die in het Voermanmuseum hangen een heel aardig beeld van zijn oeuvre.

20140824_161247Jan Voerman junior ontbreekt helemaal in de collectie van De Fundatie. Terwijl dat werk erg de moeite van het bekijken waard is. Vooral het winterlandschap behoort tot een van de topstukken uit zijn oeuvre. De gedetailleerdheid waarmee hij te werk is gegaan, de vele tinten wit die hij op doek weet vast te leggen en vooral de weergave van het moment, maakt het schilderij tot een belevenis.

Aan de andere kant is het boeiend ze naast elkaar te zetten en te kijken naar de contrasten en de overeenkomsten. Lijkt junior heel gedetailleerd te werk te gaan, senior is meer van de grote lijnen. Maar dan zijn er toch weer schilderijen die deze bevindingen tegenspreken.

20140824_163004Ik raak niet uitgekeken op het werk van de Voermannen.

Kasteel in de wolken

20140824_140553De wolkenschilder Jan Voerman is een schilder die ik bewonder. Zijn indrukwekkende wolkenluchten in combinatie met de rivier De IJssel en landerijen er omheen. De landelijke taferelen van noppende paarden en koeien in de wei. Het zijn heel mooie schilderijen waar ik erg gek van ben.

De expositie met werk van Jan Voerman in Kasteel het Nijenhuis bij Heino bood een uitgelezen kans meer schilderijen van hem te zien. Onderweg zagen we mooie Voerman-luchten boven de IJssel en op het platteland waar we reden.

20140824_164239Ik had niet zoveel met de andere expositie in het kasteel. Een expositie over Europa van David Bade. Doris vond de abstracte kunst die in de verschillende kamers van het kasteel waren opgebouwd, heel interessant. Ze kreeg geen genoeg van het purschuim dat de kunstenaar in overvloed gebruikte, samen met de suggestieve tekeningen en andere verbeeldingskracht.

Op de eerste verdieping hing het werk van Voerman, ingedeeld naar thema. Naast de wolkenluchten waren er ook noppende paarden, koeien in de wei en bloemen. In een vitrine lagen het potje en zijden kleedje die Jan Voerman vaak gebruikte als achtergrond bij zijn stillevens.

20140824_142141Het was een feest der herkenning, maar de vele studies die in een kamer hingen, waren ook verhelderend. De koeien, wolken en andere pentekeningen gaven een leuk inkijkje in het werk van de wolken-kunstenaar.

20140824_140553(2)

 

Kasteel het Nijenhuis

20140824_144020Ik herkende het kasteel meteen van de film Discovery of Heaven, de verfilming van Harry Mulisch’ De ontdekking van de hemel. In deze film vormt dit kasteel het decor voor het buitenverblijf Groot Rechteren in Drenthe.

De raaf Edgar speelt daar een belangrijke rol in de film. Hij vliegt uit een raam van het kasteel. Naast het raam hielpen de oprijlaan en hoge bomen rond het kasteel mee aan de herkenning.

20140824_134002Bij het kasteel is een immense beeldentuin met indrukwekkende beelden uit verschillende periodes. We kwamen aan rond lunchtijd en gingen meteen in de beeldentuin zitten. Het was net droog. De regenbui was onderweg gevallen.

De tuin stond vol met stoeltjes. We konden zo zitten op een gunstige plek en genieten van het zonnetje. We namen plaats tegenover de grote bol met spiegels erin. Verderop stond een kunstwerk van opgestapeld meubilair waar kinderen op mochten spelen. De perfecte plek voor ons om even te zitten en bij te komen van de rit naar Heino.

20140824_143102Ik zag meteen bij de beelden een Tulpenboom en Gingko staan. De bomen vormden een mooi harmonisch geheel met de beelden en de gasten. Zo was deze tuin bij het kasteel, een tuin om van te genieten. Kunst en natuur vielen mooi samen.

Maar we kwamen natuurlijk voor de schilderijen van Jan Voerman senior. Henk van Ulsen was een groot bewonderaar van zijn werk en verzamelde tijdens zijn leven meer dan 240 schilderijen van de Hattemse kunstenaar. Vooral de verbeelding van het IJssellandschap met bijbehorende luchten spraken hem aan.

20140824_132908Henk van Ulsen was net als Jan Voerman in Kampen geboren, weliswaar 70 jaar later. Misschien dat hij daarom een voorliefde had voor het werk van de wolkenschilder. Van Ulsen heeft zijn verzameling Voerman-schilderijen in 1994 verkocht aan de Hannema-De Stuers Fundatie. Sindsdien is de collectie ondergebracht bij Museum De Fundatie.

Soms is er een expositie van een aantal schilderijen. Zoals nu het geval is. Tot 21 september zijn deze werken te zien in Kasteel het Nijenhuis. Gedreven door de einddatum gingen we naar het museum. Het was een uitgelezen kans dieper kennis te maken met het werk van deze wolkenschilder.

20140824_140329

Voerman in kasteel

20140824_125803Was ik in oktober met Jacob Jan Voerman naar het werk van zijn opa en overgrootvader geweest, zondag wilde ik ook graag de schilderijen zien uit de collectie die Henk van Ulsen verzamelde. Deze schilderijen zijn te bewonderen bij Museum De Fundatie. Dit keer werden ze geëxposeerd in een speciale expositie in het Kasteel Het Nijenhuis bij Heino.

Het is de dependance van het museum in Zwolle en ligt prachtig midden tussen de weilanden en coulissen van het Overijsselse landschap. Niet ver ligt het museum van de plekken waar Voerman vaak schilderde: bij Hattem. Wanneer het weer het zou toelaten, zouden we ook nog even in Hattem naar het Voermanmuseum gaan.

20140824_164239Het was ook nog eens een echt Voerman-dag: met prachtige wolkenhemelen. Ik voelde mij in de zevende hemel en nam de vele en hevige regenbuien voor lief. De trip naar Heino is best een aardig eindje, maar het landschap is best afwisselend. Eerst door de polder, daarna een stukje Veluwe en tenslotte het rivierlandschap van de IJssel met bijbehorende weilanden en koeien.

Ongemerkt passeerden we ook het klooster van Windesheim of wat ervan rest: de kapel. Het vormt een heus baken in het landschap en ziet er indrukwekkend uit, net als Kasteel Het Nijenhuis met zijn imposante oprijlaan en mooie voorgevel. De klok, de toren achter en de imposante gracht vol met eendenkroos.

20140824_142859Alle ingrediënten voor een mooie dag uit.

Morgen deel 2…

Mijzelf tegenkomen

20140825_174545Vanavond kwam ik mijzelf tegen in het park. Hij was wel wat ouder en had helemaal grijs haar. Hij reed mij tegemoet op zijn fiets terwijl ik met de honden liep. Het gras net gemaaid. Een bril halverwege zijn neus gezakt.

Hij keek moeizaam voor zich uit en trapte alsof hij een harde tegenwind had. Bij mij gekomen, stopte hij, zette een voet op de grond en keek mij indringend aan. Ik stopte ook. De honden trokken de tegengestelde richting op.

‘WK gezien?’ vroeg hij. Ik schudde mijn hoofd. ‘Nee’, mompelde ik zo zacht mogelijk. ‘Groot gelijk. Ik ook niet’, zei hij. ‘Een beetje gaan zitten kijken hoe 22 man tegen een balletje trappen.’ Ik knikte bevestigend.

‘En dan dat Sao Paulo. Ben er drie keer geweest voor mijn werk.’ Hij keek mij ernstig aan. ‘Een kans van 0 dat als je daar loopt niet wordt beroofd.’ Ik bleef staan waar ik was en staarde naar zijn fiets.

Uit de donkere fietstassen stak een licht plastic zakje. Wanneer zou hij verder gaan? Hoe kon ik dit gesprek zo makkelijk mogelijk afwimpelen? Hier had ik geen zin in en eigenlijk ook geen tijd voor.

Het probleem loste zichzelf op. Hij duwde de trapper omhoog met zijn scheenbeen. Ik knikte even. ‘Nee, wees maar blij dat je hier woont. Niks dat Brazilië’, vervolgde hij. Hij zette zijn rechtervoet op trapper die hij zojuist omhoog had geduwd. Klaar voor vertrek.

Daar ging hij. Even moeizaam kwam hij vooruit als hij gekomen was. Ik keek hem nog even na. Had de man even hardop nagedacht of had hij mij werkelijk aangesproken? Maar misschien was ik gewoon mijzelf tegengekomen. Alleen iets ouder en cynischer.

20140825_174539

Isolement

20140722_181953In het boek Gordel van God van Willem Oosterbeek kom ik zelfs bekenden tegen. Zoals John Exalto, een buurjongen waarmee ik soms speelde. Wij noemden hem Johnny. Ze leefden ze in een isolement. Op Oudejaarsavond hielden ze alles pikdonker en sliepen door het vuurwerk heen.

Wanneer ik moest plassen als ik daar speelde, vroeg zijn moeder of ik dat thuis wilde doen. Hun vader las op een monotone manier voor uit de bijbel. Zodra de tekst voor hem verscheen, veranderde zijn gelaat en droeg hij eentonig en eerbiedig de tekst voor. Het hield het midden tussen voordragen en zingen, vond ik.

De jongens zaten op een school ver van de mijne. En leefden in isolement. Een isolement waarover John Exalto zelf ook vertelt in Gordel van God:

Exalto was in zijn jeugdjaren lid van de uiterste kleine Gereformeerde Gemeenten in Nederland buiten synodaal verband of zoals Exalto het zelf aanduidt: ‘Ger gem in Ned BV’. Op de kerkelijke kaart klein, maar in Veenendaal was het een grote kerk.

De kerk had zich in 1980 losgemaakt van een eerder afgesplitst gereformeerd kerkverband en hield zich sterk afzijdig van andere gereformeerd gezindten:

‘Het waren gescheiden werelden,’ vertelt Exalto aan Willem Oosterbeek. ‘De gereformeerde gemeente heeft bijvoorbeeld jeugdverenigingen. Bij ons was dat geenszins het geval.’ (74)

Exalto vertelt over de bewogen scheiding van de kerkgenootschappen waarbij de emoties hoog opliepen. Hij heeft het over ‘schreeuwende mensen in de kerk’.

Ik ken een verhaal dat extremer is: de gelovigen vlogen elkaar te lijf en de politie moest de vechtende gelovigen uit elkaar halen. Of mijn variant op waarheid berust, weet ik niet, maar het illustreert wel dat geloofskwesties hele geloofsgemeenschappen en families uit elkaar rukte.

De discussie ging om een bijbelfragment: een vers, een regel, een woord. Het verscheurde levens en zorgde ervoor dat mensen elkaar nooit meer mochten zien. Het is een kant van het zware geloof dat Willem Oosterbeek heel mooi illustreert in zijn boek.

Willem Oosterbeek: Gordel van God, Een voettocht langs ‘s Heeren wegen. Inmerc, 2006. 144 pagina’s. ISBN 90 6611 674 9.