Tagarchief: amsterdam

Hollandsche Schouwburg

image

De Hollandsche Schouwburg staat symbool voor de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog. Ook in Het Boschhuis van Pauline Broekema speelt een passage op deze plek. Het gaat over de joodse non Judith.

Judith Mendes da Costa is na een lange zoektocht katholiek geworden en ingetreden bij de zusters dominicanessen. Ze wordt door de Duitsers opgehaald bij het herstellingsoord Berg en Bosch en meegevoerd naar de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam.

Het is een aangrijpende passage als Judith voor het raam weet te staan op de eerste verdieping. Ze wil de buitenwereld laten zien dat de Duitsers ook joodse katholieken oppakken en vastzetten. Dit in tegenstelling tot de afspraak die de Duitsers met kardinaal De Jong hadden gemaakt.

De non in haar habijt met kap en sluier werd al snel door voorbijgangers opgemerkt. Aan de overkant van de straat bleven, schatte ze, zo’n twintig mensen staan, tot de Grüne Polizei ze sommeerde door te lopen. (267)

Judith weet de bovenste etage te bereiken en de aandacht van een kind te trekken. Het kind haalt er een non bij.

Meer zusters volgden. Ze hielden hun rozenkrans omhoog. In haar memoires schreef ze: ‘We hadden elkaar nooit gezien of gesproken, maar deze taal werd zonder woorden verstaan. Met ontroering denk ik terug aan dat wonderschone ogenblik in mijn leven.’ (267)

Ik passeerde de Hollandsche Schouwburg een paar weken terug op mijn fiets en moest aan de passage denken. Ik tuurde de ramen van het gebouw af en zag de non staan.

Het is een passage uit Het Boschhuis die niet direct betrekking heeft op het familieverhaal van de familie Ter Beek. Maar Pauline Broekema schetst met het verhaal van deze joodse non wel een heel treffend beeld van de oorlog.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is zesde mijn bijdrage over Pauline Broekema’s familiekroniek Het Boschhuis, Kroniek van een familie. We lezen dit boek vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Pauline Broekema: Het Boschhuis, Kroniek van een familie. De Arbeiderspers, 2014. 471 pagina’s. ISBN: 9789029588973 Prijs: € 19,95

De Gooische stoomtram

image

Ineens stuit ik op het gebouw. De vlaggen die uit het huis steken, verraden dat er tegenwoordig een consulaat in gehuisvest is. Maar het is niet te missen: de tekst boven de benedenverdieping. Daar staat het; duidelijk zichtbaar: De Gooische stoomtram!

Het is de oude stoomtramremise aan de Middenweg in Amsterdam Watergraafsmeer. De Gooische Stoomtram is het bedrijf dat een groot aantal tramlijnen onderhield tussen Amsterdam en het Gooi. De verschillende lijnen die ontsloten plaatsen als Muiden, Muiderberg, Huizen, Blaricum en Laren.

De tram bevorderde het verkeer tussen de plaatsen onderling en met de hoofdstad. Evenals met plaatsen als Hilversum en Bussum, die aan de grote spoorlijn naar Amsterdam, Utrecht en Amersfoort lagen.

image

Ook in het boek Het Boschhuis spreekt schrijfster Pauline Broekema over deze lijn. Ze schrijft ook over het imago van de lijn. De trams kregen al snel na de opening van de lijn in 1881 de bijnaam ‘De Gooische Moordenaar’, vanwege het groot aantal ongelukken op de lijn.

Veel ongelukken waren met dodelijke afloop. Een aantal ongelukken zou veroorzaakt zijn doordat op de stoomlocomotieven dezelfde man stoker en machinist tegelijk was. Kort voor de oorlog werd een deel van de tramlijn opgeheven en vervangen door busvervoer.

In haar boek beschrijft Pauline Broekema een rit naar Amsterdam vanuit Muiderberg met deze stoomtram. Ze bezoeken de wereldtentoonstelling in de hoofdstad. Broekema schrijft over de vele slachtoffers van deze stomende moordenaar. Passagiers die op het laatste op de treeplank sprongen, spelende kinderen en brugwachters die de brug openden als de tram naderde.

image

Van de tram is niet veel meer over. Het spoor in Amsterdam was al een paar maanden na de sluiting in 1939 opgebroken. Alleen het kantoorgebouw bij de oude stoomtramremise staat er nog. Maar ook hier zijn de letters Gooische Stoomtram met het jaartal 1881 moeilijk te zien. Ze staan verscholen achter de bomen die voor het huis groeien. Maar ik heb ze gezien en ben er even voor gaan stilstaan.

Diemen – omzwervingen

image

Ik fietst door Diemen. Een plaats die ik ken van het knooppunt, de kringloopwinkel en het veilinghuis. De laatste twee liggen langs een kanaal. Ik fiets dit keer aan de andere kant van het kanaal.

image

Voorbij het eindpunt van de tram. Een plek die ik vanuit de trein op weg naar Amsterdam al zo vaak heb gezien. De lus zorgt ervoor dat de trams hier weer mooi met de voorkant in de rijrichting staan. Zo kunnen ze weer terugrijden naar Amsterdam.

image

De rails lopen verder in de richting van het industrieterrein dat verderop ligt. Ik rij een stukje mee met de lijn. Het fietspad kruist de rails zelfs een keertje. Achter een dunne strook gras lag een nieuwbouwwijkje. Een bord vertelt dat je hier geen vuil en ander afval mag storten.

image

Alsof je dat ergens anders wel zou mogen doen. De hippe, nieuwe huizen staken trots af tegen het stukje brakke grond waar niemand iets mag dumpen. Zelfs de toegang is verboden. De tramrails lopen naast het strookje grasland en de weg. Het lijkt wel een smalle strook grasland dat tussen de rails ligt.

image

Ik stop en ga even midden op het tramspoor staan voor een heuse spoorselfie. Prorail is daar fel tegen gekant, maar ik geniet van het zicht op de spoorlijn. In de weidse verte geen tram te bekennen. De roest op de rails verraadt dat ik niet veel te vrezen hoef. Hopelijk vindt de GVB hetzelfde. Ik rij weer snel verder in de richting van het Diemerbos.

Op de fiets naar Amsterdam (2)

image

Het laatste stukje naar huis van Amsterdam naar Almere viel best zwaar. Ook omdat een straffe tegenwind mij het extra moeilijk maakte. Zoals ik al eerder schreef, waait de wind in de polder altijd tegen. Zo ook bij mijn fietsrit zaterdag. Aan de andere kant, was er genoeg te zien om even te stoppen.

image

Mijn poging via het Kromslootpark te fietsen werd beloond. Het park is weer enigszins begaanbaar. De boomrijke waterkant bij het fietspad is verdwenen voor de verbouwing. Een kale zandvlakte gaapte waar eens de reeën liepen. Het licht viel daardoor anders. Zo gaf zelfs de afkeurenswaardige bomenkap iets positiefs.

image

Vlakbij huis werd ik geconfronteerd met de tijdelijkheid van alles. Bij de busbaan stond een bus stil. De politie deed er forensisch onderzoek naar de oorzaak van een ernstig ongeval. Een 17-jarige fietser was door rood gereden en had een flinke smak gemaakt. Hij werd afgevoerd door de traumahelicopter.

image

Een even ongeduldige fietser wilde het onderzoek verstoren door onder het lint te kruipen en zijn weg te vervolgen. De politie hield hem terecht tegen. Zijn gemopper kon ik niet gebruiken. Hier was een ongeluk gebeurd en de oorzaak moest goed onderzocht worden. De enorme duts in de voorruit van de bus wees mij er weer op dat je nooit door rood moet fietsen bij de busbaan.

image

Gelukkig was het niet ver meer. Geen rood verkeerslicht verstoorde mijn weg nog. Ik genoot na van het blogevent, de ontmoetingen en van het laatste eindje. Bijna thuis.

Op de fiets naar Amsterdam (1)

image

Het begint een goed gebruik te worden: op de fiets naar Amsterdam. Ik ben zo naar Eva Kelder geweest, bezocht de boekenuitverkoop van het Zuid-Afrikahuis of ik haalde bij het Tropenmuseum een stapel boeken uit de bibliotheek.

image

Het is erg leuk om te fietsen naar de hoofdstad. Het draagt bij aan de beleving en het is aangenaam om het zo in te kapselen om een bezoek of activiteit. Wel is het nadeel dat de reis wat langer duurt. Ik kwam zaterdagavond om 20 uur thuis. Om 17.30 uur was ik van de Herengracht vertrokken.

image

Daarom fietste ik ook naar het bloggersevent van Meulenhoff. De rit was een feest der herkenning. Ik koos daarnaast ook voor andere afslagen. Zo fietste ik voor het eerst langs de Weespertrekvaart van Muiderberg naar Muiden. Het weer was buiten de straffe noorderwind best aangenaam. Ik heb het grootste gedeelte in mijn t-shirt kunnen fietsen.

image

De terugweg koos ik om via Diemen te rijden. Ik fietste vanaf de Herengracht zo naar het Tropenmuseum en trapte door in de richting van Diemen. Tot aan het Diemerbos was het voor mij voor een groot gedeelte een nieuwe weg.

image

Ik mocht weer over de imposante spoorbrug fietsen. Onderweg fotografeerde ik uitgebreid wat ik tegenkwam. Dat iemand van de Muidense scouting mij als voyeur bestempelde, nam ik maar voor lief. Ik had teveel haast om verder te komen.

image

Blogevent Meulenhoff

image

Er zijn verschrikkelijk veel boekenbloggers, maar weinig literaire uitgeverijen wagen zich aan een bloggersevent. Uitgeverij Meulenhoff vormt een uitzondering. De uitnodiging heb ik met beide handen aangenomen. Het bood mij de unieke kans om kennis te maken met een bijzondere uitgeverij en ook met andere boekenbloggers.

Bij het blogevent waren 75 bloggers van allerlei pluimage. Het waren lezers van alle soorten genres van chicklit, literatuur, young adult en thriller. Om alles behapbaar te houden werden de bloggers verdeeld over meerdere groepjes.
image

Tijgers in de nacht

In de prachtige tuin van de uitgever bespraken we onder de Ginkgo het boek Tijgers in de nacht. Dit boek van Fiona Mc Farlane verschijnt vandaag. De bevindingen waren verdeeld. De ene blogger vond het aansprekender dan de andere.

Wat voor een genre is het boek eigenlijk? Het is een roman, vonden de meeste. Een ander categoriseerde het Australische boek als thriller. Daar waren de meeste het mee oneens. Ook ging het gesprek over sterren geven. Geef je een boek sterren en hoe doe je dat. De ervaringen waren heel divers. Bij het duimen hoog of omlaag was de uitslag 7 naar beneden en 5 omhoog.

image

Vooral het trage middendeel van het boek kreeg veel kritiek. De meeste bloggers vonden wel bepaalde scènes aansprekend. Zoals de scène in de bus of de passages met de tijger die sluipenderwijs in het leven van hoofdpersoon Ruth binnendringt. Maar er zitten ook wat saaiere fragmenten in. Volgens mij noodzakelijk, maar voor anderen irritant.

Workshop recensie schrijven

De workshop recensie schrijven van Marieke Groen viel een beetje tegen. De docente verving Michiel Stroink die de workshop zou geven. Misschien dat ze daarom wat minder beslagen ten ijs kwam. Wat mij het meeste bijstaat, is dat een blogpost over een boek iets heel anders is dan een recensie voor een krant.

image

De krant heeft in mijn ogen veel meer afgedaan. In een blog krijgt een boek dezelfde behandeling, maar de presentatie verschilt wezenlijk. De blog is persoonlijker, de krantenrecensie lijkt meer te draaien om het etaleren van kennis.

Aan de hand van het boekenweekgeschenk van Tommy Wierenga Een mooie jonge vrouw nam ze een review op bol.com en de bespreking uit de Standaard. Ze las beide stukken voor. We moesten gaan zitten als ze zou afhaken wanneer je dit stuk las.

De krantenrecensie werd het minste gewaardeerd. Na twee alinea’s zat iedereen. Het op zich slechtgeschreven review kreeg veel meer waardering. Een blogger bleef zelfs tot het einde staan. Dat kwam omdat het review oprechter was geschreven en een eerlijkere kritiek bevatte.

image

Meet and greet

Bij de afsluitende borrel ontmoetten we enkele schrijvers uit het fonds van Meulenhoff. Het leverde leuke ontmoetingen op. Er waren debutanten als Marieke Woudstra, maar ook de gevestigde orde in de persoon van Piet Calis was aanwezig.

Ik sprak enkele schrijvers, waarvan ik het meest onder de indruk was van de ontwapenende Jean Kwok. Alleen al om haar persoon ga ik haar tweede roman Dans met mij lezen. Over twee weken komt dit boek uit. Ze heeft mij al aardig lekker gemaakt voor deze roman.

image

Brodsky, Chinese poëzie en een Griek

image

Het Zuid-Afrikahuis aan de Keizersgracht in Amsterdam krijgt een restauratie en renovatie. Daarom werden vanmiddag een aantal boeken aangeboden die dubbel of op een andere manier overcompleet waren uit de collectie tweedehands. De boeken lagen mooi uitgestald op de eerste verdieping van het monumentale pand.

image

Op een tafel lagen ook wat boeken uit de bibliotheek van Elisabeth Eybers. Ze liet haar bibliotheek na aan het Zuid-Afrikahuis en niet alles kan bewaard worden. De boeken genoten mijn speciale interesse. Ik ben dol op deze Zuid-Afrikaanse dichteres die in Amsterdam woonde. Naast twee Engelstalige essaybundels van Joseph Brodsky en V.S. Pritchett vond ik ook een paar dichtbundels van haar zelf die ik nog niet heb.

image

De boeken zijn helaas voorin niet voorzien van een naam, daarom heb ik het zelf maar met potlood ingeschreven. In de essaybundel van Joseph Brodsky zag ik wel soms een potloodstreepje in de kantlijn staan.

image

Daarnaast kon ik het boekje De plant, de put, de engel van de Griekse schrijver Vasillis Vassilikos niet laten liggen. Voorin het boekje staat een raadselachtig stukje tekst. Ik kan het modern Grieks niet lezen. Inge heeft een facebook-vriendin met een Griekse man. Zij vertelde dat het een wens voor een lang gelukkig leven is. Ik vermoed van de schrijver zelf, opgeschreven bij een ontmoeting op een literair evenement of zo.

image

Het maakt een schrijver zo tastbaar door even in de boeken te neuzen en er een paar uit te kiezen om mee te nemen. Heel gelukkig ben ik met de Spiegel van de klassieke Chinese poëzie van Idema. Ik ben al heel lang op zoek naar dit boek. Dat ik dan het boek van deze beroemde dichteres mag vasthouden, maakt het nog mooier. En nu ga ik snel lezen in al dit moois.

Omzwervingen: Met Jacques richting Amsterdam

20140412_175809Niet zo lang geleden vond ik het boek Langs de Zuiderzee van Jacques P. Thijsse. Het boek bevat een vijftal beschrijvingen van wandelingen en fietstochten. Het eindigt met een indrukwekkende vaartocht over de Zuiderzee. De beschrijvingen bevatten uitvoerige tochten. Een wandeling van Amsterdam naar Huizen heen en weer op één dag is heel normaal.

Ik kreeg gelijk het idee om Jacques P. Thijsse te gaan volgen. Het boek verscheen precies honderd jaar geleden en ik wilde eens op zoek gaan naar de plekken die Thijsse noemt in zijn boek. Ook wilde ik weten of de afbeeldingen nog terug te vinden waren in de werkelijkheid.

Daarom combineerde ik laatst een afspraak in Amsterdam met een fietsrit naar de hoofdstad. Het viel eigenlijk best tegen de afstand en ternauwernood bereikte ik de plaats van bestemming op het afgesproken tijdstip. Misschien kwam het ook door de afleiding die ik onderweg had.

muiderberg oude kerk

Ik fietste langs het oude Zuiderzeestrand bij Muiderberg, zakte af naar het water van het IJsselmeer. Het kabbelde tevreden tegen het houten afschot. Ik zag hoe het oude Kerkje aan Zee nu tussen de bomen verstopt ligt en probeerde de kustlijn van weleer op de foto te zetten.

De binnenzee van weleer ligt er nu kalmer bij dan toe. Al schijnt het dat het nog altijd flink tekeer kan gaan op het IJsselmeer. De dreiging voor het omringende land is wel verdwenen. De recreatie wint hierdoor terrein. Al eist de economie ook veel ruimte op in de vorm van energiecentrales en snelwegen. Het laatste vraagt in de omgeving tussen Naarden, Almere en Amsterdam veel ruimte voor de verbreding van de A1, A9 en A6.

Het grote verschil tussen toen en nu zijn de bomen die nu overal weelderig groeien. Het zoute en zilte water van toen verhinderde dat waarschijnlijk. De ruimte valt nu goeddeels weg in het groen. Het kerkje bij Muiderberg ligt helemaal verscholen in het groen.

Het witte dijkhuisje uit het boek is door de bomen eromheen helemaal onttrokken aan het zicht. Met moeite lukte het mij dit huisje dat tussen Muiderberg en Muiden aan de oude Zuiderzeedijk ligt op de camera te krijgen.

dijkhuisje bij muiderberg

Verderop grijpt de bebouwing in. Het Muiderslot vanaf het gezichtspunt in het boek, is nu nauwelijks te vinden. Vanaf de oude dijk, tegen de haven aan, staan hoge loodsen voor de reparatie van plezierjachten. Het Muiderslot valt helemaal weg achter deze schutting van bebouwing.

muiderslot

Terecht merkt Thijsse op dat de Zuiderzeekant een verwaarloosde kant is van Amsterdam. Honderd jaar later is daar weinig aan veranderd. Wat eens de mooie kant van de stad was, waar de schepen voeren van en naar de Oost, liggen nu verwaarloosde fabrieksloodsen, gammele bruggen en een tot park omgetoverde vuilstortplaats.

Gelukkig is er ook meer ruimte voor natuur, al schuren natuur en economie soms rakelings langs elkaar heen. Zoals bij de uitgebreide energiecentrale of bij de uitbreiding van de snelweg. Dan is het lastig plekjes te vinden waar geen verkeer rijdt.

De afbeeldingen zijn afkomstig uit Langs de Zuiderzee van Jacques P. Thijsse, eerste druk in 1914. De hier weergegeven afbeeldingen zijn gemaakt door Edzard Koning.

Vastgoedwolven

image

Het begon met de herprofilering van de straat, in de loop van de jaren is de straat al aardig wat opengebroken. Daarna werd het braakliggende terrein opgebroken. De moestuintjes en de tennisbaan werden opgeruimd. Een bord stond naast het paadje dat hij de laatste drie jaar nam. ‘Voetpad niet meer beschikbaar in verband met werkzaamheden’, stond erop.

Hij nam het pad uit gewoonte en als afscheid. Graafmachines omhelsden het terrein. De grijparmen trokken het groen uit het land. Een grote bulldozer egaliseerde de grond die kaal tevoorschijn kwam. Het tegelpad lag opgebroken aan weerszijden van een zandbult. Alleen het afgeplatte zand verried waar het pad gelegen had. Hij voelde zijn voeten wegzakken in het zand. Achter hem trok een spoor en veranderde het afgeplatte zand in rul zand.

image

Een ander bord vertelde dat er woningen zouden komen op dit stuk braakliggend terrein. Een paar jaar geleden hadden investeerders afgezien van bebouwing. De grond bleef ongebruikt achter. Een paar mensen mochten ideeën aandragen om de grond zolang te gebruiken. Zo verrees er een tennisbaan en volkstuintjes op het terrein. Een insectenhotel en vogelverschrikker waren het enige dat er op het terrein boven het maaiveld uitkwam.

De eerste keer dat hij hier liep langs dit braakliggende terrein was in 2010. Hij was te voet op weg naar Amstelveen voor een interview. En genoot van de lichtval op deze morgen. De herfst die aanving en de ochtendzon die zo mooi de bladeren van onderaf geel maakte. Op het braakliggende bouwterrein groeide de maïs hoog. En hij vroeg zich af waarom hij hier op het duurste stukje grond van Nederland een maïsveld aantrof.

image

Daarna werd het een mooi plekje groen te midden van de geldwolven. De hazen liepen ‘s morgens vroeg over het veld. De ochtendnevel vermengde zich met het groen en maakte dat de hoge vastgoedgebouwen van de achtergrond oplosten in de wolken. Zo maakte het geld plaats voor het groen en genoot hij van de rust die de crisis met zich meebracht.

Nu keerde de activiteit terug. De natuur moest eraan geloven. Hier komen huizen. Een vastgoedontwikkelaar zag er weer genoeg geld in om hier een toekomst met grote winsten te zien. Straks zouden de heimachines komen en de grond klaarmaken voor het gegoten beton. De crisis en de natuur waren overwonnen. En hij zag hoe de haas het hazepad koos. Liep zelf nog een keer over dat pad langs die moestuintjes.

Het zou niet lang meer duren of hij zou hier ook niet meer lopen. Om het vergezicht dat bedorven werd niet te zien aftakelen.

image

Kapotte bovenleiding

image

Wachten op de bus bij Weesp.

Iets voor twee uur komt een tweet voorbij: er is een bovenleiding kapotgetrokken door een kraanwagen. Het is gebeurt tussen Weesp en Almere en daarom rijden er geen treinen tussen beide plaatsen. De tweet erop vertelt dat ik moet overstappen in Naarden-Bussum. De reisduur kan oplopen tot een uur extra reistijd.

Even later corrigeert de NS zichzelf: ook de treinen tussen Almere en Naarden-Bussum rijden niet. Wat er dan wel gebeurt, vertelt de website niet. Even later komen er nieuwe berichten: NS zet bussen in. Voor anderen moet er omgereden worden.

Daarom kijk ik kort voor vertrek nog even naar de vertrektijden. Rijdt mijn trein wel? Ik zie dat veel treinen uitgevallen zijn, maar het boemeltje naar Hilversum rijdt. Met vertraging dat wel. Daarom stap ik al later in de trein dan mijn trein zou vertrekken. Gelukkig heb ik de Chinareis van Paul Theroux bij me en lees heerlijk over de aalscholvers die in China de vis vangen voor de vissers.

Dan bereiken we Weesp. Een grote mensenklont stuwt naar de uitgang. Allemaal wachtenden voor mij. Een enkeling probeert voor te dringen. Met succes en de bussen druppelen langzamer dan er mensen aansluiten bij de rij wachtenden.

De geruchten groeien snel. ‘Ik hoor dat over 10 minuten weer een trein rijdt’, zegt iemand. De groep komt in beweging. Ik vaar niet blind op dat soort vage berichten. Ook omdat de site op mijn mobiel zegt dat de reperatie tot 19 uur duurt en het is nu 17 uur. Die trein rijdt voorlopig nog niet.

Ik wacht geduldig. Geduld werkt. De rij schuifelt langzaam vooruit. Voetje voor voetje de poortjes door. Ik kom uiteindelijk helemaal vooraan te staan. En hoor tot de 37 gelukkigen die in deze bus passen. Nog even en ik ben in Almere.

Als we op de snelweg rijden vraagt de chauffeur of er nog mensen uit moeten in Almere Poort. Geen vinger in de lucht. ‘Wilt u hard roepen als u in Almere Poort eruit moet?’ vraagt hij nog eens. ‘Mooi zegt hij. Dat scheelt een kwartier.’

Iets verderop rijden we over de Hollandse brug, parallel aan de spoorlijn. Een hijskraan staat op de rails. Hier is het gebeurd. Een stuk touw met flappen stof hangt naar beneden. Dat is de boosdoener. De spoorbaanwerkers proberen de trein weer te laten rijden. Dezelfde werkers als die eerder die middag de bovenleiding hebben vernield?