Tagarchief: muziek

De 7 kruiswoorden in improvisaties en gedichten

Ik was er al een tijdje mee bezig, langzaam alles bij elkaar spelend, improviseerde ik op mijn harmonium over de 7 verschillende kruiswoorden. De woorden die Jezus zou hebben uitgesproken toen hij aan het kruis hing.

Voor de componist Charles Tournemire is het een inspiratiebron geweest. Het leverde een muzikaal portret op van meer dan een uur aan muziek. Vanavond bezoek ik een concert in Doesburg. Al voorbereidend maakte ik vandaag 7 gedichten op mijn blog wolkenhemel en publiceerde de bijbehorende improvisaties.

Niet allemaal even geweldig. Ik heb zelfs vandaag nog 2 nieuwe gemaakt. Wel een prachtige manier om mij voor te bereiden op het concert dat ik vanavond bezoek.

7 gedichten over 7 kruiswoorden

  1. Geen idee
  2. Alles komt goed
  3. Achteloos vol
  4. Onverlaat
  5. Liefde
  6. Volbracht (vanaf 18 uur)
  7. Toekomst (vanaf 19 uur)

Beluister de bijbehorende improvisaties

Speellijst van improvisaties

Ongevoelig voor muziek

Het personage Camiel zegt aan het begin van Het valse seizoen dat hij ongevoelig geworden is voor muziek. De muzikant verliest zijn binding met de muziek die hij maakt. Het bedreigt dan ook het kwartet waarin hij speelt.

Grote inspiratiebron voor deze ongevoeligheid is het meisje Nadège. Camiel hoort haar spelen bij de Parijse metro. Het zet zijn wereld op zijn kop:

Hier stond een vrouw, jong, vijfentwintig of zo, en beroerd speelde ze allerminst. Er was iets vreemds aan haar spel, iets – dat was het eerste woord dat er in me opkwam – alarmerends. Van dichtbij was haar klank uitgesproken warm en secuur gefraseerd, maar af en toe gaf haar instrument een rare, beklemmende snik, die de huid van mijn nek liet samentrekken, ook al zong meteen daarop alles weer glaszuiver. (12)

De verwarring die deze ontmoeting veroorzaakt, is de bron voor deze roman. Christiaan Weijts weet hiermee een sfeer op te roepen zoals ik dat ken uit Doktor Faustus van Thomas Mann.

Dit boek las ik tijdens mijn studie. Het behandelt eveneens het dilemma tussen kunst en kitsch. De keuze tussen populariteit en eigenheid. Ben je als kunstenaar om de mensen te vermaken of is wat je maakt helemaal voor jezelf? Een duivels dilemma. Speel je waar je zelf van kunt genieten of speel je wat je publiek wil horen?

Christiaan Weijts geeft het verhaal van Thomas Mann een mooie eigentijdse invulling. Hierbij integreert hij dingen uit de hedendaagse werkelijkheid op een spannende manier in de roman. Bijvoorbeeld het krankzinnige idee om de Titanic op ware grote na te bouwen en met dit cruiseschip de wereld rond te varen.

In de roman van Christiaan Weijts ontmoeten de personages elkaar op dit schip. Ze zijn daar letterlijk onderdeel van een ensemble dat op het schip de muziek uitvoert op authentieke instrumenten uit de tijd van de bouw van het schip.

Naast de 2 muzikanten Nadège en Camiel is er namelijk ook de componist Pablo Sleedoorn. Camiel heeft vroeger een summerschool bij hem gevolgd. Het is een prachtig verhaal vol jeugdige passie en begeerte. Hoe erotiserend muziek werkt, maar hoe het samenspelen elkaar ook jaloers maakt en waanzinnig.

Christiaan Weijts: Het valse seizoen. Roman. Amsterdam: De Arbeiderspers, 2016. ISBN: 978 90 2950 5215. Pagina’s: 454. Prijs: € 23,99. Bestel

Stoere piemels

img_20161106_143028.jpgDe verhalenbundel De stadsvogelaar van Jip Louwe Kooijmans is heerlijk om te lezen. Hij schrijft op een aanstekelijke manier over de vogels en mensen die hij tegenkomt. Tussendoor tokkelt hij graag op zijn gitaar. Het is een mooie combinatie: muziek maken en naar vogels kijken en luisteren.

Als de verteller op een dag in de supermarkt staat te wachten voor de kassa, komt er een heel aantrekkelijk liedje op zijn pad. Een peuter gaat pontificaal in de open ruimte voor de kassa’s staan:

Hij stak zijn handen in zijn zakken, duwde zijn kruis naar voren en begon luidkeels te zingen: stoere piemel, stoere piemel! Stoere piemel, stoere piemel! (68)

Hij zingt zo toonvast en in een staccato metrum dat het de verteller enthousiasmeert. Hij hoort er een leuk deuntje in voor een liedje. Hij snelt met de boodschappen naar huis, legt de gitaar op zijn knie en slaat het eerste akkoord aan:

Voor het raam hingen mantelmeeuwen roerloos in de wind. Zoals ze daar de dag hiervoor ook hingen en – mits het weer niet om zou slaan – morgen ook weer zouden hangen. Ik keek naar de meeuwen en ik keek naar mijn gitaar. Misschien is het niet de dag dat de wereld verandert, dacht ik bij mijzelf. (70)

Het is die heerlijke ontnuchtering van de vogels die je als lezer ook wakker maakt. De schoonheid van buiten is sterker dan de schoonheid van binnen dat je alleen maar stil kunt zijn.

Ik herken veel in die heerlijke verhalen van Jip Louwe Kooijmans. Hij weet het zo treffend uit te drukken, terwijl de vogels altijd aanwezig zijn. Ze vliegen hoog, vliegen laag of drijven. Maar ze zijn er. In alle verhalen.

Jip Louwe Kooijmans: De stadsvogelaar & andere verhalen. Soesterberg: Uitgeverij Aspekt, 2016. ISBN: 978 94 6153 9182. 110 pagina’s. Prijs: € 12,95.Bestel

Orgelspelen in de Frauenkirche

Het spel tussen fantasie en werkelijkheid voert Bert Natter prachtig uit in zijn roman Goldberg. Zoals bij zijn speurtocht naar het leven en werk van Goldberg. Hoofdpersoon Bas Lesage of Sebastian Savage zoals hij zich op de cover van zijn boek over Bach noemt, ziet de wereld om zich heen veranderen in de wereld van Goldberg.

Bas Lesage gaat met de systeembeheerder Dieter mee de kerk in omdat er een storing is in het orgel.

Hij mag mee omhoog en ziet de speeltafel. Het instrument is een reconstructie van het Silbermann-orgel dat hier voor het bombardement in de kerk stond. Overigens behelst de reconstructie alleen het uiterlijk, de façade van het instrument. Achter het front huist een modern instrument.

Het resultaat van een strijd tussen 2 kampen, de eerste wilde een nauwgezette reconstructie van het orgel van Silbermann. De tweede wilde achter het historisch ogende front een instrument waarop muziek uit de tijd van ontstaan van de kerk gespeeld kan worden, maar waar ook moderner werk goed op klinkt.

De laatsten hebben gewonnen. Het is een orgel geworden net 4876 pijpen, waarvan de kleinste amper tien centimeter is en de grootste meer dan vijf meter lang. (308)

Buiten is Dieter tegen hem opgefietst en nu maakt Bas van de gelegenheid gebruik om kerk van binnen te zien en het orgel van dichtbij te bekijken. Er is een computerstoring in het orgel die Dieter moet verhelpen. Hij start Windows XP op terwijl Sebastian het orgel van dichtbij gaat bekijken. Even later krijgt hij de vraag of hij een stukje wil spelen, maar hij kan helemaal niet spelen. Het maakt volgens de systeembeheerder Dieter niet zoveel uit wat hij speelt, als hij maar iets speelt.

Mijn vingertoppen liggen al een tijdje op de toetsen en daar gaan ze. Mijn vingers drukken de toetsen in en ik kan er niets aan doen, ik ben niet in staat te begrijpen wat ze beweegt, met een mogelijkheid kan ik ze sturen, of tegenhouden. Kunt u wellicht een stukje spelen? Dat zal Dieter weten, ik zal die hele herbouwde koepel laten instorten onder het geweld van mijn spel. (371/372)

Er gebeurt een wonder. Bas heeft niet in de gaten wat zijn vingers precies doen, maar ze maken een vloeiende beweging. Hij hoort wat zijn handen precies spelen: de Goldberg Variaties. Ze spelen de 26e variatie. Bas voelt hoe Goldberg zich een weg vreet door zijn lichaam.

Als de technicus zijn hoofd weer om de hoek steekt, moet Dieter wel iets over het orgelspel van Bas zeggen. Sebastian hangt voorover gebogen van de pijn in zijn buik.

‘U heeft geen woord te veel gezegd,’ zegt de Duitser vriendelijk, ‘u bent inderdaad een waardeloze organist.’ (373)

Hij gaat naar de wc bij het orgel voor als de organist hoge nood heeft. Als Bas klaar is, is de pijn in zijn buik verdwenen.

De roman Goldberg zit vol met dit soort raadselachtigheden. De verteller wisselt steeds van de fantasie naar de werkelijkheid en terug. Het is een schommelen van het verhaal waarmee hij speelt. De verwarring haalt je soms ook uit balans als lezer. Dan lijk je de weg kwijt te raken. Gelukkig heeft de werkelijkheid dan weer snel genoeg grip op je.

Bert Natter: Goldberg. Amsterdam: Uitgeverij Thomas Rap, 2015. ISBN: 978 94 004 0358 1. 632 pagina’s. Prijs: € 22,90. Bestel

Boeken met muziek – #50books antwoorden vraag 26

image

Boeken en muziek gaan prima samen stelt boekenblogger Wim. Bij het lezen draait hij vaak muziek, meer als achtergrondbehang dan om intens naar te luisteren. Als het wat intensiever moet, luistert hij jazz. Dat ontregelt een beetje, schrijft hij.

Leonard Cohen

De boekentip als het om muziek en lezen gaat, in de mooiste combinatie dat boek en muziek elkaar aanvullen, is Leonard Cohens The Book of Longing. Hierbij past uitstekend de muziek van zijn cd Ten New Songs uit 2001, stelt Wim. Dat Philip Glass op dit boek muziek heeft gemaakt, vermeldt hij wel. Maar dit is niet geschikt om te luisteren als achtergrond muziek bij het lezen.

Philip Glass

Ik heb genoten van deze muziek van Philip Glass, ik ben ook een fan. Al vraagt hij soms meer aandacht dan de achtergrond. In sommige gevallen is de muziek van Glass juist prachtig als achtergrond omdat het de cadans van het lezen zo mooi kan stimuleren.

Muziek als afleiding

Mooi om te lezen dat de boekenvraag Jannie juist stimuleerde erover na te denken. In eerste instantie zag ze er niet zoveel in, bij het lezen leidt muziek haar juist teveel af. Maar ze heeft zeker wel dat een boek haar kan stimuleren om naar bepaalde muziek te gaan luisteren.

Grote zwijgen

Dat heeft ze bijvoorbeeld gehad met het boek van Erik Menkveld Het grote zwijgen. Zo verwijst de titel van het boek naar een symfonisch lied van Diepenbrock, Im grossen Schweigen op een tekst van Friederich Nietzsche. Het zorgde bij Jannie ervoor dat ze zich in muziek is gaan verdiepen waar ze in eerste instantie niet zo snel bij zou uitkomen.

Louis Paul Boon

Martha denkt bij muziek meteen aan het boek Menuet van Louis Paul Boon. De titel verwijst naar een bepaalde dans waarop veel muziek geschreven is, het verwijst naar de kleine passen die de dansers moeten maken. Het blijft een beetje de vraag of het boek ook echt muziek in je losmaakt.

De dikke Steinz

Daarom helpt het om de dikke Steinz open te slaan. Dan gaat er een wereld voor je open. Je komt dan Wurthering heights tegen van Emily Brontë waarop Kate Bush een gelijknamig nummer geschreven heeft. Of wat dacht je van Lolita van Nabokov dat Martha doet denken aan The Police.

Lolita

Het laatste nummer herinner ik mij bij een Leids leesclubje. We lazen toen inderdaad Lolita en daar kwam inderdaad dit nummer van The Police ter sprake.

Tietekont

Blogger Carel heeft wat minder verbeelding nodig bij muziek en boeken. Hij verwijst met plezier naar de Radetskimars van Strauss. In Turks fruit wordt dat wel heel plastisch uitgedrukt met: ‘Tietekont tietekont tietekontkontkont, tietekont tietekont tietekontkontkontkont, tietekontkontkont et cetera.’

Goldberg variaties

In de reacties onder Carels blog, merkt Jan op dat hij het vaak heeft bij het horen van een bepaald muziekstuk dat hij dan aan een bepaald boek moet denken. Zo denkt hij vaak aan Godfried Bomans als hij Bachs Goldberg variaties in de interpretatie van Glenn Gould hoort. Het krakkemikkige krukje waarop de Amerikaanse pianist verplicht moet zitten waarbij hij de muziek neuriet. Het doet hem onmiddellijk aan Godfried Bomans denken.

Minimale muziek

Voor Niek is er niet meteen een boek waar ze aan moet denken bij een bepaald muziekstuk of liedje. Alle pogingen van Simon Vestdijk en Maarten ’t Hart ten spijt. Wel luistert ze vaak naar muziek als ze leest. Geen grootse en meeslepende muziek, maar minimale muziek zoals van Wim Mertens of haar favoriete band Swans. Muziek die niet te veel van je vraagt, maar heerlijk het lezen ondersteunt.

lees morgen de nieuwe boekenvraag.

#50books

De leesvraag #50books is een initiatief van Peter in 2013. Martha nam het in 2014 over en in 2015 ging Peter zelf weer verder. Vanaf de eerste vraag doe ik regelmatig mee. Naar overzicht van alle vragen.

Boek en muziek – #50books vraag 26

image

In Bert Natters roman Goldberg speelt de klavecimbelspeler Johann Gottlieb Goldberg een belangrijke rol. Deze Duitse muzikant uit de 18e eeuw is vooral bekend geworden door een compositie van Johann Sebastian Bach: Aria mit 30 Veränderungen BWV 988, beter bekend als de Goldberg Variationen.

Aria mit Variatonen

Ik lees het boek momenteel en ik laat mij door het verhaal leiden aan de hand van de Aria mit 30 Veränderungen. Het is een heerlijke combinatie. Lezen terwijl je muziek luistert. Als de muziek dan aansluit bij het boek dat je leest, is dat helemaal een intense leeservaring.

Lezen of luisteren

Overigens kan ik bij heel veel muziek niet lezen. Zo laat ik mij erg afleiden door muziek waarbij de tekst zich erg opdringt. Eigenlijk kan ik geen popmuziek verdragen bij het lezen. Ook is het lastig als ik naar wel erg intense orgelmuziek luister die meer van mij vraagt dan een aanwezigheid op de achtergrond. Dan moet ik kiezen tussen lezen of luisteren.

Van der Horst en Mulisch

Toch kan het ook zijn dat een bepaald nummer of muziekstuk intens verbonden is met een boek. Zo horen voor mij Harry Mulisch roman Het stenen bruidsbed en Anton van der Horst orgelvariaties ‘Christ lag in Todesbanden’ bij elkaar. Ze zijn ontstaan rond dezelfde tijd en bevatten allebei een strenge structuur en orgelpunt. Wat ze bindt is hun weerbarstigheid en strubbbelingen met het onderwerp, de vraag wie schuldig is in een oorlog, versus de opstanding van Jezus.

Boekenvraag 26

Dat brengt mij bij de vraag voor vandaag:
Denk jij bij een specifiek boek aan een bepaald muziekstuk of liedje?

En wat doe je dan als je dat boek leest of dat muziekstuk of liedje hoort? Sla je dan het boek open of luister je even naar het nummer? Ik ben benieuwd naar de antwoorden.

Blog mee over #50boeken

Schrijf een blog over de vraag van vandaag en laat hieronder in de reactie een linkje naar je site staan. Heb je zelf een idee voor een vraag? Ze zijn van harte welkom. Mail gerust een vraag of stel hem in via het contactformulier.

#50books

De leesvraag #50books is een initiatief van Peter in 2013. Martha nam het in 2014 over en in 2015 ging Peter zelf weer verder. Vanaf de eerste vraag doe ik regelmatig mee. Naar overzicht van alle vragen.

Deutsches Requiem

image

Het lezen van de roman Nora van Colm Tóibín brengt me weer op het idee om te luisteren naar het Deutsches Requiem van Johannes Brahms. De Duits componist schreef het tussen zijn 30e en 33e jaar. Het is niet een requiem in de oude zin van het woord, maar meer een troostrijk muziekstuk.

Johannes Brahms koos voor het werk allerlei troostrijke fragmenten uit de bijbel. In combinatie met de muziek behoort Deutsches Requiem tot een werk dat de betrekkelijkheid van het leven behandelt, maar tegelijkertijd het vertrouwen uitspreekt in de kracht van het woord.

Aan het eind van de roman krijgt Nora de uitnodiging om mee te zingen in een koor. Ze zullen het Duitse requiem van Johannes Brahms gaan uitvoeren. Hierin spreekt de verteller bijna metaforisch de kracht van Brahms’ muziek uit. De muziek die troost biedt en kracht geeft om verder te kunnen.

Ik haalde de uitvoering van het Deutsches Requiem van Johannes Brahms tevoorschijn in de uitvoering van Herbert von Karajan. Het werk bestaat uit 7 delen, die elk een aspect behandelen in de zoektocht naar troostrijke woorden rond de dood en tijdelijkheid van het leven.

Mij spreekt het tweede deel heel sterk aan. De combinatie van de trommel die symbool staat voor de tijd en de tekst ‘Denn alle Fleisch, es ist wie Gras’. De melodie die bijna opera-achtig aandoet. Het versterkt de melancholie die van de tekst uitgaat.

Daarmee typeert de schrijver Colm Tóibín ook zijn roman. Hoe je troost haalt uit de muziek en samen met vriendschap en het woord je verder helpt. Brahms staat hier symbool voor de muziek waarin je kracht vindt om verder te gaan.

Colm Tóibin: Nora. Oorspronkelijke titel: Nora Webster. Uit het Engels vertaald door Anneke Bok. Breda: De Geus, 2015. ISBN: 978 90 445 3457 3. 378 pagina’s. Prijs: € 22,95. Bestel

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn vierde bijdrage over Nora van Colm Tóibín. We lazen dit boek op 30 december bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Troostmuziek

image

Muziek speelt een heel belangrijke rol in Nora van de Ierse schrijver Colm Tóibin. Muziek haalt de hoofdpersoon uit haar dagelijkse kwellingen en bekommernissen. Of zoals de verteller het zegt:

De opname van Beethovens Aartshertogtrio was voor haar iets bijzonders; daar luisterde ze niet iedere dag naar. Maar als ze zich ergerde aan iemand op haar werk, dacht ze altijd aan die muziek en beloofde zichzelf die plaat te draaien zodra ze thuis was. Ze luisterde er altijd met aandacht naar. (320/321)

De muziek om even te vluchten uit de alledaagse beslommeringen en ergernissen. Precies waarvoor ik ook vaak muziek beleef. Muziek neemt je gedachten mee en maakt je even los van deze wereld. Het voert je mee naar plekken waar het heerlijk toeven is.

De beslissing om een platenspeler te kopen, valt haar heel moeilijk. Ze vindt het verkwisting van geld. Bovendien denkt ze dat iedereen het verkwisting van geld vindt. Op het moment dat ze de platenspeler koopt, heeft ze er nooit spijt van.

Ze luistert vanaf dat moment erg vaak naar muziek. Zo komen in de roman Nora Brahms en Schubert regelmatig voorbij. Het is Duitse muziek, beseft ze, maar biedt heel veel troost. Het meeste troost haalt ze misschien wel uit het Deutsches Requieum van Johannes Brahms.

Colm Tóibin: Nora. Oorspronkelijke titel: Nora Webster. Uit het Engels vertaald door Anneke Bok. Breda: De Geus, 2015. ISBN: 978 90 445 3457 3. 378 pagina’s. Prijs: € 22,95. Bestel

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn derde bijdrage over Nora van Colm Tóibín. We lazen dit boek op 30 december bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

 

Duitse orgel-verrassingen

image

De orgels die Gerben Mourik in zijn cd-serie Audite Nova behandelt, zijn naoorlogse instrumenten. Orgels gebouwd in de periode van de wederopbouw. Op de derde uitgave, een dubbelcd, bespeelt hij 2 grote orgels in Duitsland: het orgel van Bosch en Bornefeld in de Martinskirche te Kassel. Het andere instrument is het Klais-orgel in de Kiliansdom te Würzburg.

Op de cd’s klinken een paar mooie verrassingen. De eerste cd laat 2 Preludia en Fuga’s van Jan Koetsier horen. Onbekende werken die zeker de moeite van het beluisteren waard zijn. De tongwerken komen heel overtuigend over in het Preludium van nummer II in D. In de fuga kiest Gerben Mourik voor de gemshoorn en roerfluit, waarbij de Oktavbass mooi de basis legt.

Het instrument van Werner Bosch en de organist Helmut Bornefeld bezit een heel poëtisch klankpalet van fluiten en wijde fluiten als de nachthoorn.

De Triptich van Jan Oskar Bender is de andere grote verrassing op de eerste cd. Vooral het laatste is een oorstrelend werk dat als een symfonie voor de nieuwe wereld klinkt, compleet met een krachtige Toccata, een fuga die refereert naar het lied Herzlich tut mich verlangen en een Aria waarin veel gevoeligheid doorklinkt.

Het werk van Bornefeld is minstens zo indrukwekkend. Het moderne werk waarbij de vulstemmen een grote rol vervullen. Heerlijke strijken de registers tegen de haren van de tonale grenzen, zonder ergens te vervelen. De variaties in composities als de Choralpartita Christus, der ist mein Leben of de Pastorale uit Der Herr ist mein getreuer Hirt.

Bornefelds variaties op Nunn komm, der Heiden Heiland lijken de jonge Jan Welmers te hebben geïnspireerd in zijn variaties op dit adventslied. De klankwereld vertoont grote overeenkomsten met het werk dat Gerben Mourik hier laat horen.

Het zijn composities waarbij je afvraagt waarom ze niet vaker uitgevoerd worden. Gerben Mourik haalt ze heel mooi omhoog uit de poel van vergetelheid. Ze sluiten ook heel mooi bij de tekstuele klankbeleving zoals Gerben Mourik ook in improvisaties laat horen. De lang aangehouden hoge tonen hebben een prachtig spanningsverhogend effect.

Voor de 2e cd in de Kiliansdom van Würzburg is veel Nederlands werk gereserveerd. Het werk van Gerrit Wielenga rond het Lied van de Drie Koningen komt verbazingwekkend overtuigend over. Zeker het gedeelte waarin de wijzen uit het Oosten het kind Jezus begroeten, komt heel sterk over.

Het Adagio over psalm 139 van Bert Matter vind ik een mooie compositie. Gerben Mourik weet er een mooi kleurenpalet te schetsen met de 32′ voet-begeleiding in het pedaal. Het werk blinkt uit in eenvoud en het blijkt uitermate geschikt te zijn om uit te voeren op dit grote instrument.

Het orgel in Kiliansdom is werkelijk een juweeltje binnen de cd’s van de serie Audite Nova. Wat een instrument en wat een mogelijkheden heeft dit orgel. Ik heb nooit in het compromisorgel geloofd, maar het horen van de cd van Gerben Mourik lijkt mijn mening te veranderen: het orgel in de Kiliaansdom heeft een heel eigen klank, dat een breed klankspectrum bedient.

Audite Nova 3, Gerben Mourik bespeelt de orgels van de Martinskirche in Kassel en de Kiliansdom in Würzburg. Tuliprecords 2015, TURE 201518. Meer informatie en bestellen: www.auditenova.org

Martinskirche Kassel

image

Het orgel in de Martinskirche te Kassel is van een ander kaliber dan het Klais-orgel in Würzburg.  Dit instrument wordt als eerste gepresenteerd op de dubbel-cd Audite Nova 3 van Gerben Mourik. Het orgel in Kassel is een inspirerend instrument dat Gerben Mourik als laatste opgenomen heeft in zijn oorspronkelijke setting.

De huidige organist van deze kerk wilde een instrument met andere mogelijkheden en heeft dit kostbare instrument verpatst aan een andere kerk. Doodzonde, zoals de cd van Gerben Mourik wel bewijst, want het is een prachtig orgel dat harmonisch samenvalt met de ruimte waarin het staat.

De verhuizing van het orgel betekent het verlies van een bijzonder orgel. De organist Helmut Bornefeld heeft een belangrijke vinger in de pap te roeren gehad bij de bouw van dit orgel. Hij ontwierp de dispositie en de kas.

Daarmee is een bijzonder orgel verdwenen van de oorspronkelijke plek. Hopelijk keert het ooit terug naar deze kerk. De nieuwe plek waar het instrument nu staat is beduidend droger. Ook zijn er kleine aanpassingen gedaan waardoor het orgel van Bornefeld en Bosch veel minder poëtisch is geworden.

Gerben Mourik heeft met zijn cd een mooi klankdocument nagelaten.

Audite Nova 3, Gerben Mourik bespeelt de orgels van de Martinskirche in Kassel en de Kiliansdom in Würzburg. Tuliprecords 2015, TURE 201518. Meer informatie en bestellen: www.auditenova.org